Revista KUVENDI

  Intervistë me ambasadorin e parë amerikan në Tiranë, Wlliam E. Rajëson

Interviste me Poetin Mëhill Velaj

- Nga R. Moisiu

Në letërsinë për fëmijë, në planetin e tyre, gjej veten e qetësoj shpirtin". Interviste me poetin dhe aktivistin e shquar shqiptar nga Kosova, Nën /kryetar i SHSHSHA-ë
Z. Mëhill Velaj.

<!--[if !vml]-->

Gëzon tributin e një njeriu modest, energjik, intelektual, gëzon virtytin e mirësisë dhe kujdesit atëror, me një shpirt të madh, të cilat i mëshiron, edhe në bisedat e thjeshta, që bën me të, ku spikat ndjeshën një humor me një inteligjencë të hollë dhe tejet dashamirëse. I "dashuruar" shpirtërisht, plot talent, muzë e pasion, pas letërsisë për fëmijë, e tregon pena, stili i krijimtarisë së tij poetike, që është një burim i pashtërrshën frymëzimi dhe vargjesh për botën fëminore që e quan "celës magjik", ku gjej veten e qetësoj shpirtin. I do aq shumë fëmijët sa ka vargje pafund që jau kushton ish-nxënësve të tij, të cilët janë përjetësuar në shpirtin e zemrën e tij, - Mezi pres të bëhem gjysh -shprehet poeti. Ju betohem se do jem gjysh i mirëI Kjo tregon se ai gëzon trinomin POET - NJERI- DASHURIA NJERëZORE! Megjithse larg Kosovës, kjo nuk e ka penguar aspak që ai të kontribuojë për ceshtjen kombëtare shqiptare, për cështjen e Kosovës që ai e do shumë. është një aktivist i shquar, ku synimi i tij është që të përhapë bashkim njerëzor, paqe, dije, urtësi, ndër shqiptarë. Dhe është aq këmbëngulës sa ja arrin. Ka botuar disa libra me poezi, si "Gërshetat e Aulonës", Metamorfoza e rruzullit", dhe është bashkëautor i disa antollogjive letrare, të botuara nga Fotjonart dhe"Zemra prindërore", në shtypin shqiptaro-amerikan, në Kosovë dhe ëebsite-t, forumet e bashkëatdhetarëve në internet. është një dashamirës enthusiast, optimist i artit e letërsisë, i te bukurës e të madhërishmes, në art e histori, sa nuk kursen jo vetem talentin, kontributin e tij intelektual, bamirës e shpirtëror, por edhe sponsorizon financiarisht në lulëzimin dhe përjetësimin e tyre. Por kush janë dashuritë e poetit, hobet, pasioni për letërsinë, në vecanti për poezinë, kalvari i dhimbjes dhe i sakrificave për një Kosovë të Pavarur, ne do t'i mësojmë në këtë intërvistë që unë i shkëputa, poetit dhe aktivistit të shquar shqiptar nga Kosova, me banim në Stamford CT., Mëhill Velaj.

1- Prej disa kohësh, kam dëshiruar të realizoj një intervistë me Ju. Heshtje! Përse?

- është dëshirë e gjithsecilit krijues që në një mënyrë a tjetër t'i afrohet opinionit, të komunikojë me njerëzit, të dijë se ai ose ajo, janë dikund në këtë rruzull, edhe pse deti është i thellë dhe duhet me qënë notues i mirë që të arrish në breg. Gjatë këtij notimi e them simbolikisht dy gjëra të kesh parasysh: Të luftosh frikën dhe të kesh forcën fizike. Pastaj kur arrin në breg, fillon të mendohesh ku të sistemohesh, për cfarë kategorie je përcaktuar. Unë me sinqeritetin më të madh po ju them jo vetëm Juve, por edhe opinionit, se unë kam punuar pa u ndalur kurrë. Gjithmonë !E kam bërë këtë për lexuesin, për kohën, sepse këta faktorë janë matësi ma i mirë, se ku secili nga ne e ka vëndin. Unë jam pjesë në atë grupim krijuesish, që së paku, deri tani, si adhurues i poezisë. Më pas guxova t'i afrohem lexuesit të rritur, por mbetem gjithmonë besnik vargut dhe rimës fëmijërore. është kënaqësi e vecantë që të intervistohem për herë të parë nga një publiciste si jeni Ju, me një reputacion të mirë krijues.
Emocionohem, nuk di se sa po i afrohem opinionit, atyre, por edhe juve ju kërkoj ndjesë. Duhet të kisha bërë shumë e më shumë punë e më pas të intervistohesha.

2 - Jeni një poet prodhimtar. c'mund të na thoni për krijimet Tuaja të fundit?

- Dëshiroj, të jem i sinqertë. Punën time nuk e kam bërë shumë publike. Fillimisht kam shkruar nëpër fletore, gazeta shkollore, revista të kohës dhe shumicën e poezive, që doja t'i publikoja i mbaja "peng" të shpirtit, sepse nuk ishte koha e përshtatëshme dhe e duhur. Nuk i pëlqente rregjimit të kohës, dhe ne padashje bëheshim viktima të atij rregjimi dhe kohës që jetonim,. Por duket se ato kohë të turbullta po kalojnë dhe gjeneratat që janë e do të vinjnë pas nesh, do ta kenë më të lehtë së paku, kanë lirinë e te shprehurit, të cilën ne dhe moshatarët e mij e kishim të ndaluar e të mohuar. Për krijimtarinë time, momentalisht po provoj që së shpejti të dalë një libër më përmbledhje me poezi. Të shpresojmë!

3 - Jeni një emër i dëgjuar, Ju lexojmë shpesh në shtypin shqiptaro-amerikan dhe në Kosovë, biles edhe tani që ndodheni larg vendlindjes. Cfarë ka sjellë në krijimtarinë Tuaj, ky ndryshim gjeografik?

- Nuk e kisha të lehtë adaptimin dhe sistemimin, aq më tepër kur vjen nga një vënd i vogël, mes Ballkanit, dhe futesh në mes të oqeanit, pa njerës, pa njohur gjuhën e vëndit ku ti mendon se do jetosh, biles as kulturën e atij vëndi. Mes shumë dhimbjesh, sakrificash, sfidash e brengash, merr kohë që në moshën time, 40 vjecare me pesë fëmijë të vegjël. Në atë periudhë të vështirë më është ndodhur shumë pranë një motra ime, me një shpirt të madh të jashtëzakonshëm, e cila kishte emigruar ma herët se ne. Shumë shpejt ne e muarrëm veten, si familje. Ndryshimi është i madh, si nata me ditën. Je pothuajse në një botë tjetër. Dy gjera më kanë mbajtur në jetë: Familja dhe njerëzit e mirë që më rrethojne, që punoj e bashkëpunimi me ta. Vëllezërit e motrat i kam dhunti nga Zoti, ndërsa miqtë gjithmonë i kam zgjedhur, nuk kam nënvleftësuar askënd, por gjithmonë kam bashkëpunuar me të zgjedhurit. Me njerës që kanë qënë dikushi. Me këtë rast dëshiroj të falenderoj publicistin Dalip Greca, Kryerdaktorin e gazetës shqiptaro -amerikane, "Illyria", për hapësirën që i ka kushtuar veprimtarisë e krijimtarisë sime, po ashtu edhe gazetarin, Beqir Sina, në gazetën " Bota Sot". Unë akoma shoh ëndërr me shokët e shoqet e fëmijërisë, aty ku luanim, atje te pragu i votrës. Kam shumë shpresë që vitet e pleqërisë do i kaloj herë në vëndlindje herë me fëmijët e mij, këtu. Me shpresën e madhe të Zotit, që një ditë të bëhem gjysh. Ju premtoj se do jem një gjysh i mirë. (qesh)

4 - Ju i kini kushtuar shumë vargje fëmijëve këtij simboli shpirtëror të njerëzimit. Libri me poezi "Gërshetat e Aulonës", i kushtohet pikërisht, brishtësisë, e dlirësisë fëminore. Cili është "celësi sekret"e letërsisë për fëmijë, që ju kini?C'mund të na thoni për këtë?

- Për opinionin dhe lexuesin dua të bëj një sqarim: "Gërshetat e Aulonës", është simbolike, shkruar para tetëmbëdhjetë viteve. Vlora një emër shumë i dashur për mua kur e kam vizituar për herë të parë në vitin 1994 -r. Aty kuptova se Vlora në Illirishte ishte AULONA, i lidha gërshetat e Marigosë që qëndisi flamurin, dhe si peng dashurie për Ujin e Ftohtë në Kainë e ato vënde të bukura. Më vonë vajzën time të vogël, sugareshën e babit, sic e thërras unë, e quajta Aulona. Shkruaj për fëmijë, se aty e kam celësin magjik, në planetin e fëmijës gjej veten e qetësoj shpirtin. Fëmijët janë malli më i shtrenjtë dhe me vlera mirësie, dlirësie, pafajshmërie, që ka bota. Botën pa fëmijë, unë e konsideroj një botë të mjerë e të mbaruar. Unë kam punuar për një kohë relativisht të gjatë, prej nëntëmbëdhjetë vitesh, në arësim, , ku kam qënë në kontakt të drejpërdrejtë me fëmijët. Ata më jepnin lëndën e parë, arin e pastër njëzet e katër karat,. Unë e përpunoja, , fëmijët ujisnin kopështin tim, në atë kopësht unë gjej gjithmonë frymëzim. Po të kishin mundësi fëmijët të lexonin shpirtin tim, se sa unë i dua ata-do të më ngrinin një lapidar, përsë gjalli.

5- Ju sapo botuat librin tjetër me poezi, intrigues që në titull, "Metamorfoza e rruzullit". Pse ky titull, dhe c'mund të na thoni rreth mesazhit që përcillni nëpërmjet tij?

-Pas një akumulimi të gjatë pritjeje dhe frymëzimi, shpirti më ishte mbushur plot. Disa të mira po i ndodhnin kombit tonë, dhe unë desha të bëhesha pjesë e këtyre të mirave, e pse mos bëja dicka simbolike, në këtë kohë që po ribëhet Kosova, ku dinjiteti i saj po vihet në vënd. I mblodha poezitë, në një libër, të cilën jua ofrova lexuesit. Të presim opinionin lexues se cfarë mendon.

6 - Një pyetje delikate e dhimbshme. Ju keni kaluar një periudhë të luftës në Kosovë. Kjo ju ka lënë gjurmë, vragë, plagë e dhimbje të thella. Keni poezi që jau kushtoni luftëtarëve të UCK-së. C'mund të na thoni për këtë?

- Po Kosova ka qënë me shekuj në luftë, tash 2000 vite presim liri, por ja që i takoi edhe gjeneratës tonë, të përjetojë këtë shtypjë mizore sërbe. Por ne duket ishim gjenarata me me fat e pafat, e quaj sepse vuajtëm, , por tani ne bashkë me Kosovën, po dalim në dritë. secili shqiptar i trojeve etnike ka dhënë në një mënyrë a një tjetër kontributin e mëvetësisisë së shtetit më të ri në botë, ribërjes së tij. Këtë kontribut të cmuar ne duhet ta vlerësojmë, posacërisht për atë pjesë të rinisë që u flijua në altarin e Lirisë. Iu kemi borxh që tërë jetën t'i kujtojmë. Si mos të kujtoj ish-nxënësin tim Adrian Krasniqi, ushtarin e parë që dha jetën në uniformë të UCK-së, jo rastësisht them aty, ku brezat kanë pikëtakimin. Unë gjakun e dëshmorëve e quaj trëndafil, aty ku pushojnë ënndërrat, nisin pranverat e lirisë, lirisë që nuk është më ëndërr, por po përjetësohet. Vitet po kalojnë e malli për të rënët dhe të zhdukurit shtohet dhe gjithmonë ndaj mall poeti me familjarët dhe së paku iu fal vargje nga thellësia e shpirtit tim. Së paku tu lehtësoj dhëmbjen familjarëve.

7- Poezia e Juaj është e arrirë dhe e vlerësuar nga kritika. Cfarë mund tu ofroni krijuesve në përgjithësi nga përvoja e Juaj?

- Ata që në një mënyrë a tjetër e kanë lexuar poezinë time më japin kurajo, të vazhdoj. Unë ju jam mirënjohës të gjithëve sepse ata janë promotori i im, , për vazhdimësi,. Vetë mënyra si sillen me mua, më jep për të dëshiruar,. se unë dicka po krijoj,. Ishin kohë të vështira kur në krijonim në terr, por ne e shihnim një dritë përtej tunelit dhe vazhdonim pa u ndal. Te përvoja e parë unë mësova shumë nga redaktori i librit tim të parë, shkrimtar shumë i dashur për mua si krijues, Hasan Hasani, i cili më tha: - Ti din të shkruash, ke talent, muzë, -mos u tërhiq!Vazhdo! E mbaj përherë atë shprehje si xhevahire të thëna nga një vëlla poet. Edhe pse ka kaluar kohë e gjatë, shprehja e tij më ndjek pas. Një këshillë e mesazh për rininë shqipfolëse që i respekton të 36 shkronjat e alfabetit -"që dijnë të bëjnë magji"-bëni bashkë si kallinj gruri e bëjuni miqve tuaj dhuratë poezi. Ajo është një gjini e rëndë për tu realizuar, sepse në pak fjalë duhet thënë shumë.

8 - Kush janë rrënjët e origjinës të poetit Mëhill Velaj?

- Jam lindur në Gllogjan, që shtrihet në kilometrin e 24-t në juglindje të Pejës, vënd që njihet, për traditat të shëndosha kombëtare, në ato vënde që quhet "Lugu i Baranit ", ku kanë pushuar dhe luftuar shumë burra të kombit dhe gjenin strehë e përkrahje për punë të mëdha, që e prisnin vëndin nga rregjime të njëpasnjëshme. Babai im i mirë, kishte nëntë fëmijë të gjallë. Jemi pesë vëllezër e katër motra të shkëputur nëpër botë. Babai prej vitesh iku në amëshim, , ndërsa nëna jeton akoma. Sipas gojëdhënave, vite -vite më parë kemi jetuar në Malësinë e MbiShkodrës, e ma vonë për tu vendosur në afërsi të Kallmetit të Lezhës, ku akoma edhe sot e kësaj dite, shumë toponime lidhen me emrin e origjinës e mbiemrit tonë, por që për shkaqe ekonomike dhe politike kanë emigruar gjithmonë brënda hartës së gjeografisë Ilire. Një pjesë e madhe jetojnë të shpërndarë në jugë e veri të Shqipërisë dhe pjesa më e madhe në Kosovë. Pjesa tjëtër është shumë karakteristike se jemi në dy konfesione të krishter dhe pjesa tjetër e islamizuar, por me komunikim shumë të ndërsjelltë. Komunikojme si vëllezër të një gjaku që jemi. Dëshiroj një ditë, sinqerisht në një vënd të përbashkët të kemi një "reunion" (bashkim brezash) të përzëmërt të trungut familjar. Shpresoj të më realizohet kjo dëshirë. Duket ekstreme por shumë e mundëshme për tu realizuar.

9 - Si ndjeheni si një qytetar i Kosovës, si poet, por edhe si një aktivist i shquar për cështjen kombëtare dhe kosovare, këtu në Diasporë, për zhvillimet më të fundit në Kosovë, dhe statusin që gëzon atdheu yt?Si i shikoni përpjekjet e politikës kosovare, shqiptare dhe ndërkombëtare, për njohjen e Pavarësisë së Kosovës, nga diplomacia botërore?

- Ndjehem padyshim shumë i lumtur që ma në fund edhe ne po dalim në dritëe. Fundja më mirë vonë se kurrë!-thotë populli. Po japim prova se dijmë, duam e ia dalim. Po dëshiroj ta njohim e respektojmë së pari njëri tjetrin, se duke u respektuar si komb, si vëlla, , e më pas duke qënë mirë në familje, respektojmë të tjerë. Ndoshta njohjet po bëhen spontanisht, po na pranon bota dhe Europa, gabimet që bënë me ne gjatë shekujve. Janë tallur me ne mjaft, por tani janë bindur se shqiptarët janë faktor kyc, në Ballkan. Të shpresojmë!. Por mua si zemër të ndjeshme poeti, që kam- lutem për një Shqipëri të madhe etnike, por gjithmonë duke respektuar fqinjësinë e mirë, se janë popuj më të vegjël se ne. Ne ishim dhe mbetemi brumi më i mirë në Ballkanin plak, dikur bënim historinë. Tani bota e ka kuptuar se ne i kemi dhënë shumë njerës të artit, pushkës, dhe penës. Bëmë kulturën e Gadishullit, me mirësjellje dhe virtytet më të larta njerëzore. Pavarësia e Kosovës, hyrja e Shqipërisë në NATO, inkuadrimi në Bashkësinë europiane, bën të ditur se tani -edhe ZOTI po punon për shqiptarët.

10 - JU menaxhoni disa restorante me emër në shtetin e Connecticut-it. Si mundeni Ju, të balanconi, profesionin tuaj me krijjimtarinë dhe aktivitetin kombëtar?

- Vërtet unë punoj në një nga restorantet e bisnesit familjar, të përfshirë në industrinë kulinare, që më jep komoditet të mjaftuar për punë. Duke punuar për familjen, kam kohë që të kontribuoj edhe për komunitetin shqiptaro-amerikan, brenda mundësive të mija. Kam dëshirë të jem aty ku dy shqiptarë bashkohen, në të mirë të komunitetit e atdheut, dëshiroj që me mundësinë time prej intelektuali, t'i grish edhe të tjerët në sofrën e paqes e miqësisë, sepse duke qënë bashkë -jemi të fortë. Po mos të isha duke punuar për familjen s'di si do t'ia dilja,. Kam një mirëkuptim të ndjeshëm nga bashkëshortja, djemtë dhe vajzat.

11 - Ju jeni babai i pesë fëmijve. Tre nga vajzat Tuaja, Linda, Furtuna dhe Aulona, janë sportiste, yje të futbollit(soccer), në Amerikë. Meqë mu dha rasti dëshiroj t'i përshëndes e t'ju uroj Sukssese!Sa ju mbështetin, bashkëshortja, fëmijët, në impenjimet për krijimtarinë Tuaj?

- Po nuk punove si ekip, i koordinuar mirë, nuk ka sukses. Jemi skuadër komplet e plotësojmë njëri-tjetrin. Të jem objektiv. Mua më ndihmuan shumë fëmijët, pikërisht dy djemtë, të cilët akoma pa i mbushur pranverat e duhura të moshës, ju përveshën punës. Që të dy, Simoni e Noli janë mekanikë shumë të mirë dhe kanë bisneset e tyre, dy automekanik punues, dhe janë të suksesshëm në punë. Kanë punësuar disa punëtorë gjithashtu. . Vajzat edhe këto i ka bekuar Zoti, që të trija studiojnë, janë futbollistet më të mira në SHBA, përvec që janë edhe studente të mira. Linda studion për stiliste mode, Furtuna për shkenca politike, Aulona në shkollë të mesme. Unë mburrem që i kam. Nga sporti kanë përfituar shumë. Kanë përfituar bursa marramëndëse, që cdo kush do i kishte lakmi. Në këtë moment që po bisedojmë i bëj pyetjen vetes: -A është e mundur të jem kaq me fat me fëmijët e mij?

12 - Casti më i vështirë në jetë?

Nëpër cfarë katrahurrash kam kaluar, s'di si jam gjallë. Por kurrë nuk e kam humbur besimin te Zoti e në vetvete, , as kur më vdiq fëmija i parë, djalë, që mu përvëlua në qumësht. . , ( e ndërpres).
- Të shpreh ngushëllimet, dhimbjen e keqardhjen time. . . . (R. Moisiu)
....... as kur më vdiq ish-nxënësi im, nga ethet e minjve në bjeshkë të Rugovës, , as kur u vra ish -nxënësi im, as atëhere kur po na merrej autonomia substacionale e Kosovës, as atëhere kur u dëshpërova të iki nga vëndlindja, pa iu thënë as nxënësve të mij, lamtumirë,. Por kjo qënka jeta, sa diell, sa shi. MBIJETOVA!

14 - A urren Mëhilli?

- Intersant kurrë urrejtja s'ka mundur të më mbillet në shpirt. I dua njerëzit, s'di të urrej, di të fal. Sa herë e kam pasur të vështirë e kam shikuar realitetin në sy,. I kam parë gjërat bardhë e zi,. Asgjë nuk është përfekte. Unë me modesti po e them, s'di me urrejtë. Kur dy njerës grinden qoftë për shkaqe banale, ose normale, ndihem keq, ndoshta edukata e shëndoshë që më mëkuan prindërit e mij të mirë edhe pse pa shkollë. , por të kalitur në sfidat e jetës.

15 - Në kopertinën e librit me poezi, "Metamorfoza e rruzullit", është edhe portreti i Nënë Terëzës. Cfarë ju lidh me këtë Nënë të madhe të bamirësisë dhe shpirtit shqiptar?

Unë mburrem pse jam nipi i Kastriotit, se i takoj shekullit që na dhuroi, Nënë Terezën (E LUMTURUEME), kjo është forca e magjisë, sepse rruzulli, po na rrivë ne të vegjëlve që dijmë të dhurojmë paqe e mirësi, e pse jo edhe urtësi, si ajo e Rugovës, Anton Qettës, e trimave, kur e kërkon nevoja si Adrian Krasniqi e Adem Jashari, lirishte do e quaj: Epoka e të mëdhenjve. Paqe: Nënë Terëza, Urti: Ibrahim Rugova, Trimëri: Adem Jashari. Shqiptarët tashmë dijnë të bëjnë politikë.

16 - A ka në jetën tënde ndonjë ngjarje që ja sheh gjurmët edhe sot?

Ka plot ngjarje, Por më i vështiri ka qënë kur u detyrova të lë Kosovën, më 31 prill 1998, nga raprezaljet që më bëheshin nga oficerët e sigurimit. Në vënd që të nesërmen të isha në shkollë me nxënësit e mij, , unë kërkoja rrugët që vrasin veten për të lënë atdheun, pa ju thënë nxënësve të mij, lamtumirë. Më përcolli familja, deri te dera e oborrit,. I lashë më lotë ndër sy.

17-Cilët janë autorët?

I kam thesar autorët shqiptarë si: Azem Shkreli, Din Mehmeti, Kolec Traboini, Xhevahir Spahiu, Faruk Myrtaj, Roland Gjoza, Adnan Mehmeti, Naum Prifti, Teuta Shabani Toëler, Fatmir Terziu, Pjetër Jaku, etj. . Në letërsinë për fëmijë, Hasan Hasanin, Drenusha Zajmi Hoxha, etj. Nga poetët botërorë, F. Lorka, Janis Ricos, këtu në SHBA, Gjekë Marinaj, Ramiz Gjini, Pal Ndrecaj, Iliriana Sulkuqi, Albana Mëlyshi Lifschin, Merita Bajraktari McCormack, Kozeta Zylo, Petraq J. Pali, Agim Bacelli, Gjeto Turmalaj, etj, lista është shumë e gjatë.

18 - Kini shumë miq këndej dhe andej matanë oqeanit, Cili është sekreti i këtyre lidhjeve të qëndrueshme?

- Dëshiroj që edhe ata të më duan ashtu si i dua unë. Respekto të të respektojhnë?!

19 - Ka shumë shoqata shkrimtarësh, si në SHBA, ku Ju, jeni nën/kryetar i Shoqatës Shqiptaro-amerikane, apo edhe në vënde të tjera të Europës, ku jetojnë krijues shqiptarë. Si ju duken këto bashkime?

- Aty ku njerëzit janë bashkë për të krijuar, dicka të mirë, unë i cmoj, jam krenar që i takoj SHSHSHA-së, ku punoj fort që të arsyetojë besimin, që më kanë dhënë shokët. Do jua shpërblej me punë e përkushtim.

20 - Cfarë po shkruan poeti tani?

- Po kam shpresë që së shpëjti do ju gëzoj me një përmbledhje poezish -por kësaj radhe ndryshe. Së paku kështu mendojne recesentët që po punojnë. tani-për-tani.

21 - Mesazhi i Juaj, për talentet e reja.....

Së pari për miqtë e mij që kam punuar për një kohë të gjatë, i përshëndes dhe ju bëj thirrje për përkrahje: Hasan Hasanit, Ali D. Jasiqi, Jonuz Fetahaj, Demush R. Avdimetaj, Pal Ndrecaj, Agim Shehu, Xhavit Alickaj, Gjekë Marinaj, Ramiz Gjini, Xhelal Tetaj, Shpend Gjocaj, Zef Përgega, Margita Markaj, Astrit Tota, Zois Shutie, e shumë të tjerë që në një mënyrë a tjetër më kanë dhënë kurajo në punë. Mesazhi im është: Sa më shumë dashuri njerëzore për njëri tjetrin, Punoni sot se nesër është vonë për të bërë histori.

Ju faleminderit! Urime e Suksese!
Intervistoi: Raimonda Moisiu
Hartford CT USA

Intervistë me shkrimtaren e mirenjohur Këze (Kozeta) Zylo, e cila në muajin korrik vizitoi për herë të parë Prishtinën dhe Kosovën. 

 

Zonja Zylo është zgjedhur gruaja e vitit 2008 dhe dallohet për një veprimtari të shquar në shërbim të cështjes Kombëtare. Ajo u prit në presidencë dhe nga Presidenti i Kosovës, z.Fatmir Sejdiu, po ashtu dhe nga personalitete të tjera të fushës së artit dhe kulturës.

Për publikun që na dëgjon dhe lexon ne e kishim të ftuarën e nderit ku i morëm një intervistë për radion Blue Sky në Prishtinë.

 

Blue Sky: Zonja Zylo, Mirë se erdhët në Kosovë, që është hera e parë që ju e vizitoni, cilat ishin emocionet e para?

 

        Është e vërtetë që kam kënaqësi dhe emocione të veçanta pasi unë e prek për herë të parë tokën shqiptare në Prishtinë.

Dua ta përshëndes Prishtinën me tërë forcën e shpirtit tim!  Sot në mëngjesin e bukur që më flladiste shpirtin, hapa dritaren e dhomës sime dhe i thashë Kosovës: Mirëmëngjes Prishtinë, Tungjatjeta Princesha ime Kosovë! Ishte një gjë e jashtëzakonshme për mua!

Kurrë nuk do ta harroj zbritjen në aeroport, ku lexova të afishuara në mur urimin për të gjithë vizitorët që zbresin në Prishtinë:

MIRË SE RDHËT NË SHTETIN E KOSOVËS”!

Fjala SHTETIN e Kosovës, më dha emocione të fuqishme, m’i mbushi sytë me lot, më përpiu të tërën brenda saj!

 

Blue Sky: Cili është qëllimi i vizitës suaj në Kosovë, ndonëse, ju keni prejardhje nga Tepelena, keni jetuar dhe punuar në Tiranë, tash sa vite jeni në SHBA, nuk ndaluat në Tiranë, por direkt erdhët në Prishtinë? Pse?

 

Falënderoj Zotin që m’u dha mundësia të vi në Prishtinë, unë nuk e kishja parë kurrë Kosovën martire më parë!

Ka qenë ëndrra ime e kahershme, një ëndërr që ka qenë e ndaluar, por që tashmë u bë realitet, pikërisht nga Amerika. Unë vij nga Amerika të vizitoj Prishtinën për herë të pare, dhe kjo sigurisht është një nga ditët më të vecanta të jetës sime!

Në vitin 1982, ne kabinetin tim të letërsisë në gjimnaz në Tiranë, ku sapo ishja emëruar si mësuese e letërsisë, kishja vendosur një stendë të vecantë, në ballinën e klasës për letërsinë dhe shkrimtarët e shquar të Kosovës.

Nuk ishte e lehtë për atë kohë, por megjithatë, stenda pasqyronte veprat kryesore të autorëve të Kosovës, që e adhuroja dhe i lexoj vazhdimisht!

 

Blue Sky: Dhe si t’u duk Prishtina, për aq sa patët mundësi të shihni?

 

Unë Prishtinën e pashë aq të bukur, aq të mahnitshme, kam qenë aq e emocionuar saqë edhe pluhuri më dukej si një kuvertë ngjyrë ari, që nuk e kisha hedhur kurrë mbi supet e mia.

 

Blue Sky: Jeni një femër krijuese dhe shumë e vyer në shumë sfera te jetes në Amerikë. Si organizohen aktivitetet letrare atje, kur dihet se ka shumë shqiptarë dhe Amerika ju krijon mundësira të mëdha.

 

Përsëri faleminderit shumë. Është një kompliment i madh, në fakt ndjej që nuk e meritoj kaq, por megjithatë unë e kam pasion dhe profesion letërsinë.

Detyrimisht, aktivitetet janë të jashtëzakonshme në diasporë, sepse në radhë të parë ne mblidhemi së bashku, flasim gjuhën tonë amtare dhe ndajmë mendimet letrare së bashku. Ne kemi Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro – Amerikanë, me president z.Gjeke Marinaj. i cili para një muaji ka qenë këtu dhe ka promovuar librat, krijimtarinë e tij, ku u prit me mjaft sukses, veçanërisht me librin “Lutje në ditën e tetë të javës”. Presdenti i shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro –Amerikane, tashmë është në vëmendjen e disa nobelistëve.

Në Shoqatën  e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikane, kemi kryetar zotin Dalan Luzaj, poet, 30 vjet i internuar, biri i prof.Isuf Luzaj, që ka doktoruar në Sorbornë dhe është nderuar me medaljen si mësues i Amerikës, medaljon që ia ka dhuruar presidenti Regan. Per ironi të fatit atij ju ndalua ardhja në Shqipëri nga Diktatura.

Njëkohësisht në këto radhë debuton dhe shkrimtari modern Ramiz Gjini, një tregimtar i kohës, ish kryetar i Shoqatës Shqiptaro-Amerikane. Ndodhet pranë nesh prof.Peter R. Prifti, profesor i letersise dhe kritikes në disa universitete në Amerikë dhe ish sekretar i shoqatës “Vatra”, miku i ngushtë i Fan Nolit.

 

Blue Sky: Kur flasim për krijimtarinë tuaj letrare duhet të flasim për poezinë, sepse ju e krijoni atë. Keni të botuara librat me poezi “Monumenti i lotit”, “Pranverë pa mimoza”, një cikël me poezi në antologjitë “Zemra Prindërore”, “ Perëndim i malluar”, “ Kur e lë zogu folenë”. Çfarë tematike trajtoni në poezinë tuaj?

 

Në poezinë time kam trajtuar tema nga më të ndryshmet, por më ka tërhequr më shumë tema e atdheut, Kosovës, Camerise dhe lirika, lirika erotike.

 

Blue Sky: Ju keni ngelur me një shpirt të ri, e cila është ne harmoni te plote me portretin tuaj fizik tejet femëror, si ndiheni për këtë?

 

Duke pasur profesion mësuesinë, dhe të kem fatin të punoj pranë moshës së artë ( do ta quaja moshën e rinisë) mendoj që shpirti të ngelet i ri derisa mësuesi punon dhe jeton pranë brezit të ri.

Te libri i parë “Monumenti i lotit”, kam dashur të pasqyrojë dashurinë e madhe për atdheun, por edhe dhimbjen, brengën që të lë kur largohesh nga ai. Andaj, nëqoftëse do të mblidheshin të gjithë lotët e popullit shqiptar, lotët e nënave, të grave dhe të fëmijëve, do të krijohej vërtetë një oqean lotësh që nuk është parë asnjëherë në historinë e njerëzimit.

Loti më jep një ndjesi të çuditshme.

Ndersa libri i dyte “Pranverë pa Mimoza”, qe është një titull simbolik, ja kam kushtuar profesionit të shenjtë të mësuesisë.

Duke qenë mësuese, dihet se në çdo 7 Mars mësuesit e Trianës merrnin  tufa me lulet e mimozave nga nxënësit e tyre.

Mimozat të kundërmonin nga era e mrekullueshme, mbushnin klasën me aromën e tyre, shkollat, rrugët dhe pastaj në mbasdite shtëpia ime me të gjitha dhomat  mbushej me erën e mimozave.

Kështu që në Nju Jork, Diten e 7 Marsit, unë e kaloj me një dhimbje nostalgjike, ditë që më dhemb në shpirt.

Edhe pse marr telefonata te vazhdueshme në atë dite nga ish nxenesit e mi, prapë unë e kam të pazëvendësueshme me 7 Marset e Tiranes, pasi nuk ndjej zhurmën e shkollës, nuk shikoj tavolinën time të punës me mimozat, nuk lexoj në dërrasën e zezë urimin me shkronja të mëdha për Ditën e Mësuesit dhe nuk shkoj me kolegët e mi të shetisim buzë Liqenit të Tiranës për të festuar së bashku atë ditë.

Duart dhe krahët e mi në cdo 7 Mars në New York janë pa degët e mimozave!

Pra Pranvera e Nju Yorkut pa mimozat e Tiranës, e ngacmoi fuqishëm muzën time.

 

Blue Sky: Ju keni edhe dy libra gati për botim. A janë edhe këto me poezi?

 

Vetëm njeri libër është  me poezi dhe  në muajin gusht, do të shpërndahet në librari dhe në publik.

 

Blue Sky: Si titullohet libri?

 

Libri me poezi titullohet “Mjellmat po te vijne” me parathënie të prof.Peter R.Priftit dhe pasthënie të prof.Sadik Bejkos.

 

Blue Sky: Cila shtëpi botuese, do ta botojë?

 

Do ta botojë shtëpia botuese “Albin” në Tiranë, me botues z. Spiro Dede. Faktikisht e kam ëndërr që të botojë libër në Kosovë, por ngaqë e kam shumë të shkurtër kohën tani, herë tjetër do të vij dhe të bisedojë edhe për këtë.

 

Blue Sky: Për vlerat që keni dhe punën që e bëni në vazhdimësi, si një ndër gratë më të devotshme në diasporë, jeni nderuar si “Gruaja e vitit 2008”. Për këtë çmim keni marr urim edhe nga Ismail dhe Elena Kadare. Si e pritët?

 

Ka shumë gra të tjera që japin një kontribut të vyer në diasporë, ndoshta dhe më shumë se unë, për këtë të jeni e sigurtë se nuk jam vetëm unë.

Të tjerat punojnë dhe më shumë, por unë pata fatin dhe e falënderoj shumë organizatën e gruas “Zëri Ynë”, me presidente Leonora Abdullaun, që më vlerësuan si “Gruaja e vitit 2008”.

Ishte një nder për mua, për familjën time dhe për punën që kemi vazhduar në diasporë. Është detyrë e çdo shqiptari që të punojë me dashuri e pasion për Kombin e tij. Veçanërisht gratë shqiptare janë heroina per punen e tyre të palodhur.

Ishte kënaqësi e madhe kur mora urimin nga shkrimtari i madh, Shekspiri shqiptar, Kadare. Jam shumë krenare për Ismail Kadarenë. Mora e-mail nga  çifti Kadare dhe pata emocion të madh sepse ata janë mit për letërsinë shqiptare, janë mit i kombit shqiptar.

 

Blue Sky: Ju u pritet dhe nga presidenti i Kosoves, z.Fatmir Sejdiu, c’mund t’i thoni publikut për këtë takim?

 

Eshtë e pamundur ta shpreh mirënjohjen time në këtë intervistë, për mbresat dhe takimin që patëm me Presidentin e Kosovës, z.Fatmir Sejdiu, vazhdues i denjë i Rugovës.

Presidenti Sejdiu, duke qene nje professor akademik, me nje kulture te gjere te gjithanshme, te imponon vetem respekt si president, por dhe si nje studjues me vlera per ekonomine, e sigurisht si nje udheheqes serioz dhe largpames do ta coje dhe me tej te ardhmen e Kosoves.

Unë u prita në presidencë, së bashku me znj.L.Abdulau, presidente e org.”Zeri Ynë”, ku takimi me z.Sejdiu ishte tejet miqësor, i thjeshtë dhe patriotik.  Takimet dhe bisedat e përbashkëta midis Shqipërisë, Kosovës dhe Diasporës tha Presidenti Sejdiu, kanë rëndësinë e vecantë, sepse Diaspora po shërben si një urë lidhëse midis Kombit dhe Botës.  Z.Sejdiu e cmoi së tepërmi punën e Diasporës dhe vecanërisht të grave aktiviste të saj.

Në fund na dhuroi librat e tij në shenjë respekti dhe një libër me autografin e tij për Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë.

 

Blue Sky: A keni mundësi ta përcillni letërsinë shqipe që krijohet sot në trevat shqiptare edhe në Diasporë, dhe çka mendoni për të?

 

Letersia shqiptare duhet të percillet dhe të transmetohet tek brezat, por ka dhe vështirësitë e veta. Nuk është e lehtë, sepse ka shumë shkrimtarë të shquar që ndoshta nuk kanë mundësinë e parasë edhe ju ngelen librat pa botuar. Akoma shteti shqiptar dhe sponsorizuesit, e kanë shumë pak në qendër të vëmendjes punën e sponsorizimit të librave.

Shteti shqiptar dhe shtëpine e Lidhjes së Shkrimtareve që kishte e ka mbyllur, kurse disa biznesmenë, merren më shumë me restorante, piceri, ndërtime, e me gjëra të tjera, dhe shume pak i lënë kohë librit.

Libri është dije, kulture per Kombin.  Libri është një thesar që i ngelet kombit shqiptar, dhe është një fatkeqësi që shumë prej këtyre shkrimtarëve, librat ju mbeten nëpër sirtare pa botuar për shkak të parasë.

Ky është një ogur i zi, që të botojnë libra vetëm ata që kanë para, pra nuk bëhet seleksionimi i botimit të librit, por ligjin e bën paraja.

Nuk e di kur do të vije dita që shkrimtarët të vlerësohen në bazë të krijimtarisë së tyre, kontributit të tyre për letërsinë dhe artin.

 

Blue Sky: A mundoheni ta publikoni qoftë me ndonjë libër të përkthyer, qoftë në forma të tjera, letërsinë tonë në Amerikë?

 

Ka shkrimtarë të ndryshëm që mundohen ta përcjellin dhe t’i përkthejnë veprat e tyre në gjuhën angleze. Por, përsëri nuk është e lehtë. Konkretisht nëse flas për librat e mi, sigurisht që kam plane t’i botoj edhe në gjuhën angleze, por në radhë të parë duhet të gjesh njerëz që janë profesioniste të kësaj pune. Nuk është puna vetëm të dish gjuhën angleze, por duhet të jesh profesionist që ta përcjellësh poezinë me poezi. Ndryshe i humb vlera, i humb efekti emocional dhe publiku amerikan, publiku i huaj, nuk mund ta shijojë kurrë nëqoftëse perkthyesi poezinë e transformon. P.sh, në rast se lotin nuk e jep si lot, si kristal, por e transformon në një rrëke, ky përkthim nuk të ngjall emocion, por te merr rrekeja me vehte.

Kështuqë, nuk mund ta ketë atë efekt emocional, siç mund ta ketë në gjuhen shqipe per lexuesin në Shqipëri. I kam planet e mia per perkthime të poezive, po kështu edhe shkrimtarë të ndryshëm kanë planet e tyre për t’i botuar librat në gjuhën angleze, por keto marrin kohë.

 

Blue Sky: Të kthehemi edhe njëherë tek Shoqata e Shkrimtarëve

Shqiptaro-Amerikane. Ju jeni nderuar me cmim nga kjo shoqatë dhe njëherit jeni dhe sekretare për shtypin pranë kësaj shoqate. Si vepron kjo shoqatë?

 

Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikane, është në një jetë tejet aktive. Konkretisht me 31 maj, ne promovuam librin e shkrimtarit nga Kosova Adnan Mehmeti. Një shkrimtar jashtëzakonisht i mirë. Ai shkruan:”Diellit ja lashe amanet Kosovën”

D.m.th Adnan Mehmeti është një shkrimtar që premton shumë dhe ishte fat që ne e promovuam librin e tij, në vitin e Pavarësisë së Kosovës siç kam edhe unë fatin që erdha po në vitin e Pavarësisë së Kosovës.

Po kështu kemi dhe shkrimtarë të tjerë të mirënjohur prej Kosove si n/kryetarin e shoqatës, z.Mëhill Velaj, i cili plus librave që i ka dhuruar lexuesve, është njëkohësisht dhe një aktivist i shquar në Diasporë. 

Ai e ka ndihmuar me të gjitha mundësitë cështjen e Kosovës.

Në shoqatën e shkrimarëve është anëtar dhe shkrimtari i mirenjohur prej Kosove z.Tom Mrijaj, i cili ka botuar një sërë librash me vlera historike për Kombin tonë!

Puna e tij e palodhur së bashku me bashkëshorten e tij, një zonjë që na përfaqëson denjësisht ne Bashkinë e New Yorkut, na bën që të ndihemi krenarë me këta anëtarë.

Midis nesh ndodhen dhe shkrimtaret e njohur si: z.K.Kapinova, P.Simsia, A.Bacelli, P.Pali, F.Pajo, V.Lazeri, B.Mezini, V.Fili, S.Kellici, S.Velaj, aktori I.Borova i cili ka pasur radio “Jeta” në Cikago, N.Hila, L.Gjoka, Q.Rrushaj, Gj.Turmalaj, K.Duka, N.Ymeraj, Y.Cela, Q.Rrushaj, Gj.Lacuku, M.Mali, N.Narkaj, P.Hysi, Y.Abdulai etj.

Janë mjaft shkrimtarë që vërtetë premtojnë, po kështu kemi edhe disa gra që janë anëtare të kësaj shoqate si: R.Theohari, T.Shabani, E.Xhajanka, A.Melyshi, I.Sulkuqi, M.McCormack, D.Seitaj, Të gjithë këta, janë shkrimtarë që me krijimet e tyre po lënë gjurmë të pashlyeshme në Diasporë.

 

Blue Sky: Faleminderit znj.Zylo!

      Intervistoi Vera Pelaj, gazetare ne Prishtine

                Korrik, 2008

 

FESTVALI  I  PARE  FOLKLORIK  I  DIASPORES SHQIPTARE   NE   SHTETET  E  BASHKUARA  TE       AMERIKES

                     Arritjet  e  tij, vlerat  dhe  mesazhet, debatet dhe  diskutimet  rreth  tij.

         Bisede   me  udheheqesin  artistik  te  festivalit,
        Gjovalin  Lumaj

  Kuvendi:   Z.Gjovalin, a  ju  duket  me  vend  nje  bisede  mbas  nje   aktiviteti  te  veçante.  i  cili  pa  i  bere  asnje  zbukurim  ishte  shume  mbreselenes  per  komunitetin  tone?

    Perderisa  gjithnje  kam  qene  dhe  vazhdoj  te  jem  mik  i  “Kuvendit”,  nuk  kam  pse  te  mos  shtrohem  ne  “Kuvend”  e  te  theme  ato  qe  di.  Perderisa  ju  e  vlersoni  si  interesante  nje  bisede rreth  nje  festivali  mjaft  interesant, une  po  bashkohem  me  mendimin  tuaj.

 Kuvendi: Le  te futemi  drejtpersedrejti  ne  teme. Si  lindi  ideja  e  organizimit  te  ketij  festivali,  cili  mund te  quhet  “ Arkitekti” qe  beri  projektin  e  tij?

    Mund  te them  se  arkitekt  i  festivalit  eshte  Don  Anton Kqira,  i  cili  kerkoj  prej  nesh  per  te  bere  nje  diçka  te  re,por  nje  diçka  te  vlefshme,  dhe  Fran  Gjoka  i  kishte  propozuar  festivalin  folklorik. Ishte  nje  merak  i  kahershem,ishte  dhemballa,  qe  na  dhimbte  me  shume  gjithe  keto  vite,ishte  nje  enderr,  por  ishte  edhe  nje  detyrim  ndaj  vlerave tona  me  te  shkelqyera,  te  cilat  jane  nen  kercenim  serioz.

 Kuvendi:  Dhe  ju  pa  hezitim  u  bete  pjese  e  tij ?.

    Pa  asnje  hezitim  dhe  me  deshiren  me  te  madhe. Aty me  dukej  se  gjej  vetvehten. Pjese  e  festivaleve  folklorike jam   ketu  e  35  vjet  me  pare.  Pra  edhe  kjo  pjesmarrje   ishte me  gjithe  shpirt,  sepse  ne  keto  aktivitete  ka  qene  gjithnje shpirti  im.

 Kuvendi:  A  jeni  ndeshur  ndonjehere  ne  menyre   te  drejtperdrejte  apo  me  aludime se  perse  Kisha  behet  organizuese  e  ke-tyre  aktiviteteve  me  permasa  kaq  te  medha?

  Jam  ndeshur jo  ne  menyre  te  drejtperdrejte. Ka  aludime, ka thashethemnaje, se  pse  Kisha  eshte  sipermarrese  e  ketyre  aktiviteteve. Ka  shpifje  e  akuza  edhe  ne  aspektin  se  çfare  dua  une  ne  aktivitetet  e  Kishes etj.  Etj  Te  gjitha  keto  une  i  percjell  ne  heshtje, nuk  bej  akuza  dhe nuk  mbaj  qendrime  hakmarrese, ne  nje vend  te  lire, ku  fjala eshte  e  lire  nuk  ke  pse  revoltohesh, njerzit  jane  te  lire  per te  thene  realitetin,  jane  te  lire  per te  bere  akuza, jane  te  lire edhe  per  t’u  shpifur. Sejcili  thote  ate  çka  mendon  e  çka  ndjen.Fjala  ka  vetem  nje  kontroll; logjiken  dhe  ndergjegjen  e  atij  qe e  flet.

   Sa  i  perket  asaj  te  drejte  te  Kishes  Katolike  per  te  organizuar  aktivitete  te  tilla,  eshte  per  te  ardhur  keq  per  ata  qe mund  te  kene  ankesa. Keqardhja  eshte  ne  aspektin  se  sa  pak  e  njohin  historine  dhe  traditen  e  kultures  shqiptare, sa pak  e  njohin  rolin  e  madh  qindravjeçar,  qe  ka  luajtur  Kisha ne  ruajtjen  e  ketyre  vlerave. Besoj  se  nuk  ka  nevoje  te  komentohet  diçka  qe  dihet  mire,  por  uroj  ta  dine  me  mire dhe  te  lexojne me  shume  ata  qe  kane  paqartesi.  Kishes  i
takon,  sepse  kete  legjimitet  ja  ka  lene  veprimtaria  madhore  e  saj  nder  shekuj  ne  ruajtjen  e  gjuhes,  kultures  dhe  gjithe vlerave  me  esenciale.

 Kuvendi:  Juve  a  jeni  ne  dijeni  per  reagimet  qe  ka  lidhur me emertimin  e  festivalit  si  festivali  i  pare  folklorik  i  diaspores shqiptare?

   Qe  do  te  ketet  debat  per  emra  te  veçante  pjesmarres  ne festival  e  prisja, por  qe  te  kete  debat  per  emertimin  e  festivalit kete  nuk  ma  merrte  mendja,  kete  e  kam  degjuar  edhe  haptas.  Nuk  kam  asnje  paknaqsi  ne  kete  drejtim,  asnje  kundervenie  ndaj  atyre  qe  e  shprehin. Ketu  ka  nje  gabim,  apo  keqkuptim  te  vogel,  mbasi  nuk  dallojne  artin  nga  argetimi.   Festivali  folklorik  nuk  ul  vlerat, nuk  zbeh  aktivitetet  rreth 30 vjeçare,  qe  jane  organizuar  dhe  jane  quajtur  festivale. Ato kane  qene  dhe  mbeten  shume  te  rendesishme, meritojne  nderim  e  respekt,  sepse  kane  afruar  shqiptaret  e,  veçanerisht
rinine,  kane  dhene  kontribut  te  veçante  ne  ruajtjen  e  kanges e  argetimit  shqip, kane  dhene  ndihmese  te  konsiderueshmefinanciare  edhe  per ndertimin  e  Kishes, ndaj  dhe  gjej  rastin per  te  shprehur  respektin  tim  per  organizuesit  dhe  te  gjitha  grupet  muzikore  pjesmarrese.

 Kuvendi:  Thene  me  nje  fare  perkufizimi,  çdo  te  thote  fjala Festival ?..

     Nje  pyetje  pak  si  anakronike  kjo,  sot  ne  vitin  2008,  e  kuptoj  perse  e  beni  e  ju  jap  te  drejte,  dhe  po  e  shpjegoj mbase  e  di  permendesh.  Festival  do  te  thote  prezantimi  i  vlerave  te  artit  dhe  konkurimi  i  ketyre  vlerave,  konkretisht  festivali  folklorik , sepse i prezantoj  keto  vlera  dhe  pati  konkurim  te  ketyre  vlerave.   Ne  se  do  te  kishte  prezantim  te  ketyre  vlerave,  por  jo  konkurim,  do  te  emertohej  manifestim   i  vlerave  folklorike,pra  gjithçka  eshte  e  qarte ,  festivali  i  pare  folklorok e  meriton kete  emer  dhe  e  gezofte!

 Kuvendi: Theksohet  shume se  ne  diasporen  Shqiptare eshte kisha  e  New  Yorkut  qe  ka realizuar 17  festivale  te  tilla  ne skene.