Revista KUVENDI

Naum Prifti

Tregim

MË E ËMBËLA VDEKJE

Drejtor i drejtorisë së mjekimeve sa hyri te kabineti i ministrit i kumtoi se në Berat kishte vdekur papritmas Servet Gjoni. Dr. Jakupi shqyrtoi dhe njëherë telegramin që mbante në dorë sikur donte të sigurohej për saktësinë e përmbajtjes.

- Vdiq, vdiq! Të gjithë kemi për të vdekur  një ditë, - bëri shaka ministri. Pas pak, duke i dhënë fytyrës pamje serioze, pyeti: - Kush ishte ky Servet Gjoni? S’e kam dëgjuar ndonjëherë. Desha të di ç’lidhje ka Ministria jonë me të? Ka ndonjë ankesë për shërbimin shëndetësor, për spitalin, për ndonjë mjek, për urgjencën, apo si?

- Jo, asgjë e tillë, - e qetësoi drejtori i mjekimeve.

- Po atëherë? – e pyeti ministri me inat.

- Meqë na keni porositur t’u lajmërojmë sa herë vdes ndonjë i afërm i shokëve të udhëheqjes, thashë t’u vija në dijeni …

Mentar Alimerkos i fluturoi inati befasisht dhe pyeti:    

- Si e kishte mbiemrin? Gjoni? Ç’ka të bëjë me shokun Arsen Gjoni?

- Është i vëllai, më sakt ishte… - i kumtoi dr. Jakupi.

- Vëllai i shokut Arsen? Oh, çmë the, ç’më the... – bëri sikur u dëshpërua ministri  për një njeri krejt të panjohur, pastaj e pyeti pse u adresohej atyre telegrami dhe jo kabinetit, sipas rregullit. Doktor Jakupi e sqaroi se telegrami qe personal meqë gruaja e tij e kishte kushërirë Nerimanin, të shoqen e Servet Gjonit.

- Ah, ashtu, - tha ministri. -  Kushedi sa do të jetë hidhëruar shoku Arsen… nga kjo fatkeqësi familjare. Bëtë mirë që më vutë në dijeni. Duhet t’i shpreh ngushëllime në emrin tim e natyrisht edhe të dikasterit.   

Sapo doli drejtori, ministri mbeti mëdyshas se nuk dinte si veprohej në raste vdekjesh e funeralesh. U kujtua se gjatë kohës që kryesonte dikasterin, s’kishte ndërruar jetë asnjë anëtar byroje, asnjë ministër.  Dhe tani nuk dinte çfarë të bënte. Të shkonte vetëm për kryeshëndoshë te shoku Arsen, apo të merrte dhe disa nga shefat me vete? Çfarë parashihte protokolli i kryeministrisë në kësi rastesh? Mos kabineti qeveritar kryente vizitë kolektive, si një trup i vetëm? Ku i priste ngushëllimet Arsen Gjoni, te vila e tij në bllok, apo në Klubin e udhëheqjes? Apo ndofta udhëheqësit nuk hapnin të pame për të afërmit që nuk jetonin brenda shtëpisë së tyre, ose që banonin në qytete të tjerë? Sipas zakonit shoku Arsen duhet të ndodhej në Berat, që të përcillte vëllain në banesën e fundit, e ndoshta të priste edhe vizita ngushëllimi pas ceremonisë funebre te familja e të ndjerit. Mos ishte më mirë t’ia dërgonte ngushëllimet me teleks, apo ta priste sa të kthehej? Edhe pasi piu dy cigare njera pas tjetrës, nuk mundi të merrte një vendim të prerë, çka tregon se edhe mendja e një ministri nuk e ka të lehtë t’u gjejë zgjidhje problemeve të thjeshta jetësore. Kush mund ta ndihmonte? Ah, po, Mirush Kajtazi, ministri iBujqësisë, anëtar kabineti me stazh të gjatë dhe kandidat i Byrosë Politike, i cili e kishte origjinën nga i njëjti pellg me Arsenin. Pa ngurruar asnjë sekond, Mentari e mori në telefon dhe e pyeti për rastin konkret. Ai i tha se e mira ishte të shkonin menjëherë në Berat, të ngushëllonin personalisht shokun Arsen Gjoni, ndryshe atij rrezik t’i ngelej hatëri.

- Mendoni të marrim pjesë në funeralin e … – Ministri ngeli se sado që u mundua nuk e kujtoi emrin e të ndjerit. 

- Pa tjetër. Do ta përcjellim Servetin, e para se e meriton,  veç kësaj unë e kam edhe patriot, shok lufte, shok rinie, - tha vendosmërisht ai.   

*          *          *

Të nesërmen, ndërsa udhëtonin drejt Beratit, ulur ne sediljen e rehatshme të Benz-Mercedes-it, ministri i Shëndetësisë tha kot:

- Nuk e paskam ditur se shoku Arsen paska patur një vëlla në Berat.

- Atje donte të rrinte vetë, - ia ktheu Mirush Kajtazi, duke i dhënë të kuptonte se

qytetin e kishte zgjedhur vetë Serveti, pa e detyruar kush.   

Dihej se disa udhëheqës, i  mbanin larg Tiranës të afërmit e tyre, kur ata ishin citë me vese të këqia. Madje shpesh, për të ruajtur dinjitetin, edhe i largonin nga kryeqyteti, duke i surdisur nëpër provinca  që të mos i kishin nëpër këmbë për ngatërresa. NJë prej tyre, vëllain e një anëtari të byrosë politike, Mentari e kishte njohur rastësisht te një miku i vet, në Durrës. Pasi rrëkëlleu disa gota radhazi, ai nisi të mburrej se nuk ia kishte nevojën askujt, se rronte me krahët e tij, ndërkohë që shumë veta e dinin se prokuroria, për hatër të vëllait ia kishte mbyllur nja tre katër procese për vjedhje e ryshfete. Ai ishte aq i paturpshëm sa u merrte ryshfete hallexhinjve, duke u premtuar se do t’ia pozonte problemin vëllait të tij me pozitë, i cili nuk e qaste përbrenda prakut të derës.     

- Ishte kokë më vete Serveti, - shfaqi simpati Mirushi për të ndjerin. 

- Shahin Ruka s’ma ka përmendur emrin e tij, - vazhdoi Mentari serinë e  habive.

- Cili Shahin?

- Sekretari i partisë së Beratit. E kam shok të ngushtë, - i tha Mentari.

- Duket nuk ka patur probleme me të… - ia ktheu Mirushi.

Mentarit iu duk e mençur vërejtja e tij.

- … ose nuk ka rënë fjala për të, - e mbylli qarkun ai.

- E keni pasë njohur Servetin? – e pyeti Mentari.

- Pooo, e kam pasë njohur që në rini. Nga afër, mund të them. Burrë i lartë! – theksoi  Mirushi. – Në kohën e luftës ishim në një batalion. Ka qenë trim Serveti, posi. S’kishte burrë t’ia mbante vrullin Servetit kur sulmonte. Pse? Se e kishte bërë teslim kokën e tij qëkur hodhi pushkën krahut. Njeri me cilësi të rralla, gojëmbël, i dashur, i shkueshëm. Pas çlirimit shërbeu ca kohë oficer, më vonë e dërguan për studime të larta ushtarake në Bashkimin Sovjetik. U kthye vetë, sapo u prishën marrëdhëniet. Kaloi në jetën civile, ama çizmet nuk i hiqte nga këmbët, dimër verë. Vishej me sqimë shoku Servet. Pa, sa hije i kishin rrobat. Me jelek të hapur që t’i dukej kravata, me xhaketë stofi, me kapelen pak mënjanë. Shik!

- Ashik? – u habit Mentari nga cilësimi prozvalës.

- Jo ashik, por shik, - vërejti qortueshëm Mirushi.

Në hyrje të qytetit shoferi pyeti nga binte shtëpia e Servet Gjonit dhe vetura e zezë mori drejtimin e duhur. Makinat e shumta me marka e ngjyra të ndryshme që kishin zënë gjysmën e rrugës, nuk linin dyshim se aty afër ndodhej shtëpia e të ndjerit.

Ministri i Bujqësisë dhe ministri i Shëndetësisë zbritën nga vetura dhe u drejtuan te hyrja ku dukej lajmërimi i vdekjes së Servet Gjonit me fotografinë e tij. Apartamenti i të ndjerit, sipas traditës së re, i mbante të dy kanatat hapur që vizitorët të futeshin pa trokitur. Te dhoma e pritjes dalluan Arsen Gjonin, duke fshirë djersët me shami, i lodhur e me fytyrë të dërrmuar nga hidhërimi dhe vapa. Në krahun e tij të djathtë një grua me sharp të zi hedhur mbi kokë. Duhet të ishte  Nerimani, e zonja e shtëpisë, ndërsa më tej gra të tjera, dukeshin si statuja të zeza. Tymi i cigareve që pinin burrat ngrihej drejt tavanit. Mentari u ndie i lehtësuar që burrat dhe gratë priteshin në të njëjtën dhomë, çka linte të kuptohej se trupi i të ndjerit ishte akoma në morgun e spitalit. Mirushi ia dha dorën bashkëshortes së të ndjerit, pastaj shokut Arsen.  Shembullin e tij e ndoqi edhe Mentari.

- Po si ngjau?- pyeti Mirushi. Sipas zakoneve të krahinës të afërmit donin të mësonin  hollësi rreth shkaqeve të vdekjes.

Nerimani ngriti vetullat përpjetë me një farë nervozizmi, pa e hapur gojën, si të theksonte se tani kjo s’kishte asnjë vlerë. 

- Krejt papritur, - u përgjegj Aresni, vëllai i të ndjerit. – Unë po gatitesha të shkoja në zyrë si zakonisht, isha duke u rrojtur kur ra zilja e telefonit. Ora ishte rreth gjashtë e gjysmë. Më lajmëruan të nisesha urgjent se Servetin e kishin shtruar në reanimacion. Në fakt ai kishte mbaruar që gjatë natës, por kuptohet, nuk donin të ma thoshin menjëherë...

- Vuajti shumë i ndjeri? – pyeti Mirushi duke iu drejtuar së shoqes së tij.

Ajo e shigjetoi me vështrim asgjësues, pa thënë asnjë fjalë.

- Vdekjet e papritura janë të hidhura se e gjejnë njeriun të papërgatitur nga ana psikologjike, - vërejti Mirushi dhe të gjithë e aprovuan. – Të ikën njeriu për duarsh dhe s’të besohet, të duket sikur do të zgjohesh nga një ëndërr.

- Mjekët konstatuan infarkt të zgjeruar, - e sqaroi Arseni.

Ministri i Shëndetësisë, si specialist që e kuptonte goditjen e ashpër të dorës së fatit, tundi kokën pikëllueshëm.

- Në mjekësi kjo quhet sinkopë. Goditje e menjëhershme, pushim zemre.

- Zemra! Zemra—pjesa më delikate e trupit, - shtoi Mirushi. – Ja iu tek,  pushon së rrahuri dhe top në vend. Nga njëra anë s’ka vdekje më të ëmbël, se nuk ndjen asgjë, ama të afërmit i godit tmerrësisht.

E miratuan meqë po thoshte të vërteta të njohura prej kohësh.

- Vuante nga zemra? – u interesua Mentari si njeri i profesionit.

- Në fakt s’qe ankuar kurrë, apo jo Neriman? – kërkoi ndihmën e kunatës Arseni. Ajo nuk e hapi gojën.

- Ndofta vuante por nuk e tregonte, - shtoi ministri i Shëndetësisë. -  Varet nga karakteri i personit.

- Nuk tregonte, qe i përmbajtur shoku Servet, - tha Mirushi, - se ju e dini, unë e kam njohur qysh në kohën e luftës. Bashkë kemi qenë gjatë operacionit të dimrit, kur mbetëm dy javë pa bukë. Ishte i duruar shoku Servet. Pse do të thoni ju? Se kishte besim në fitoren tonë. Apo gojëmjaltë dhe shakaxhi! Të vije me Servetin në ndonjë bazë, pas gjysmë ore ishe mik me të zotin e shtëpisë. Komunikonte me të gjithë njerëzit, nga kjo anë ishte masovik. Besnik deri në kulm i ideve të partisë. Ka marrë disa dekorata...

- Po, të trimërisë, të kujtimit, të çilirimit dhe të... s’po më kujtohen tani, - u justifikua Arseni. - Kemi porositur nja pesë a gjashtë jastëkë të kuq.

Në atë kohë hyri në sallon Shahin Ruka. Ai kaloi para pjesëtarëve të familjes pa u  dhënë dorën, çka la të kuptohej se kishte qenë aty edhe parë. U drejtua te dy ministrat e ardhur nga Tirana. Mirushit i dha dorën, ndërsa Mentarin e përqafoi plot mall.   

- Me se merrej shoku Servet tani së fundi? Desha të di ku punonte? – pyeti Mirushi.

Arseni ktheu kokën nga Nerimanit, por ajo nuk e theu heshtjen e përzishme. 

- Përgjegjës, - e sqaroi Shahini, por meqë rangu iu duk i vogël, e ngriti më lart, - domethënë drejtor në zyrën e pensioneve. Shkoi i ri shoku Servet…

- Ç’moshë kishte? – pyeti ministri i shëndetësisë.

- Pesëdhjet e nëntë, - u përgjegj Shahini.

- Pa shih, pa shih, nuk arriti të delte as në pension, - tha një plak, - megjithëse punonte në zyrën e pensioneve.

- Jeta është e çuditshme, - vërejti Mirushi. – Serveti u jepte pensione të tjerëve, ndërsa për vete nuk arriti ta merrte. 

- Kaq herë i propozuam detyra me përgjegjësi, por pse pranonte ai? - i sqaroi Shahini. – Kishte gjetur karar atje prej vitesh…

- Ka qenë modest Serveti, - tha Mirushi. – Modestia është gjë e madhe në jetë. Karakteristika më e çmuar për komunistin, e përcakton Lenini.

Në të vërtetë citati i përkiste Marksit, por askush prej tyre nuk e kudërshtoi, që kandidati i byrosë të mos fyhej se nuk e zotëronte marksizmin.   

Biseda kaloi te farkëtimi i njeriut të ri, arritja më e madhe e pushtetit në këta dyzet vjet. Të dhjetë cilësitë morale figuronin në teserën e anëtarëve të partisë që t’i kishin parasysh çdo orë e përditë. Mirush Kajtazi vërejti se edukimi ideopolitik tani kishte arrirë nivele tepër të larta. S’kishte shqiptar që të mos e dinte marksizmin.

- Dhe kryesorja, e zbatojnë në mënyrë krijuese, duke e pasuruar, - shtoi Mentari.    

- Shoku Servet e mbylli jetën me nder, - konkludoi Mirushi, - dhe kjo në ditët e sotme ka vlera të veçanta. Familjar, i ndershëm, punëtor, besnik i parimeve marksiste, këto janë kryesore sot, mirëpo vdekja s’pyet, po na i rrëmben shokët…

- La pas një emër të respektuar që është lapidari më i çmuar për zemrat njerëzore, - pati një frymëzim poetik ministri Shëndetësisë.

Nerimani e vështroi me inat sikur ato fjalë të përmbanin nëntekst ironie dhe  menjëherë doli nga dhoma. Gjatë gjithë kohës ajo kishte ndenjtur e heshtur si sfinks. Edhe fytyra e saj ruante tipare të vrazhda sfinksi.

- Dje pasdite qemë bashkë, - ndërhyri Shahin Ruka. – Bëmë shaka, hëngrëm nga një meze të mirë, pimë, dua të them nga një gotë, se në moshën tonë trupi ka nevojë për 75 gram raki, mbasi ul tensionin, thonë mjekët...

Titullari i shëndetësisë e miratoi thënien si të vërtetë shkencore.

Dikush e grishi me gishtin tregues Arsen Gjonin që nga dera dhe ai u ngrit menjëherë. U kthye në çast duke mbajtur një tufë telegramesh në dorë.

- Telegram ngushëllimi nga shoku kryeministër, - u kumtoi pjesëmarrësve dhe fytyra iu çel nga gëzimi sikur t’i ishte ngjallur vëllai. - Thotë marrim pjesë  në hidhërimin tuaj të thellë.

Telegrami kaloi dorë më dorë, sikur të përzishmit donin të zbulonin diçka më shumë nëpër rreshtin e vetëm të shiritit ngjitur mbi telegramin.

- Neriman, telegram nga kryeministri, - i tha Arseni duke i zgjatur telegrami

sapo ajo u kthye në dhomë. 

- Domethënë s’ka për të ardhur, - komentoi pa denjuar ta lexonte.

 - Gazeta besoj, do të botojë nekrologjinë e tij me fotografi, - tha dikush.

- “Zëri” jo, se ka disa kritere, po “Bashkimi” me siguri, - ia ktheu Arseni.

- E meriton, - i vuri kapak Mirushi.

Të ardhurit nga Tirana u ngritën për t’u liruar vendin ngushëlluesve. Me ta doli edhe Shahini.

*          *          *

- Si s’u kujtuan të na nxirnin një kafe? – u ankua Mentari.

- Pas varrimit, jo përpara, kështu e kemi zakon nga anët tona, - e sqaroi Mirushi.

- E pijmë kafen te klubi i Kalasë, - u propozoi Shahini. – Kohë kemi boll.

Mirushi e pyeti Shahinin si po ecte fushata e kullotave polifite, të cilat deri atëherë kishin dhënë rezultate të shkëlqyera në gazetë. Shahini e siguroi se do t’i shtonin produktet blegtorale, së paku njëzetepesë përqind. Mentari deshi të dinte nëse funksiononte kantina e verës.   

- Vitin e kaluar më falën një arkë me Riesling të ëmbël, për degustim… Verë e mirë, sivjet jam gati ta blej, - tha ai.

- Mos ka qenë Serveti drejtor i asaj fabrike? – pyeti i pasigurt Mirushi.

- Po, mor po, ka qenë, - e siguroi Shahini dha pastaj buzagazi iu shtri mbi fytyrë.

- Pse qesh? – e pyeti Mentari.    

- La nam atje për shpërdorime. Revizorët zbuluan se gjatë një viti Serveti kishte marrë 404 dieta-shërbimi. Çudi e shekullit thanë revizorët, se edhe sikur të kishte qenë me shërbim çdo ditë, 365 ditë i takonin. A ka vit tokësor me 404 ditë? I mbushte vetë fletë-shërbimet, ia jepte llogarisë dhe paret ia fuste xhepit. Le kjo, por femrat i thërriste femrat në zyrë dhe i vinte përpara alternativës t’i dorëzoheshin, ose të linin punën. U detyruam ta transferonim, mirëpo kantinës i hapi nam të keq. Që atëherë s’dërgon njeri atje, as vajzë as nuse.

- E hiqte nga pak si në ato kohët e para? – e pyeti Mirushi duke shpënë gishtin e madh afër gojës, sikur rrëkëllente gotën.

- Nga pak? – pyeti Shahini gati i habitur. – Serveti pinte çdo lloj alkoholi, me ngjyrë e pangjyrë, deri sa  bëhej karroqe. Gjithë ditën notonte mbi valë, kaike...

- Ju thatë se ishte drejtor te… - Mentari s’po arrinte kujtonte institucionin.

- Te pensionet? Atje qe kot, sa për të marrë rrogën, nga hatëri i shokut Arsen.  Çfarë t’i bënim? As një orë nuk rrinte Serveti në zyrë. Sa bënte caaa! dhe pastaj gjasme shkonte të inspektonte degët dhe banak më banak…

- Sikur e tepërove pak shoku Shahin, ose po bën humor, - e qortoi Ministri.

- Për nder, jo, se këto i di kushdo këtu, - u mbrojt Shahini. - Më e madhja ngjau mbrëmë. Besoj se e mësuat skandalin… E dini ku vdiq? – i intrigoi Shahini.

- Në ndonjë lokal, apo në rrugë? – hamendësoi Mirushi.

- Ashtu do ishte lule... Serveti dha shpirt te shtëpia e Sanos, në krahët e dashnores.

Mirush Kajtazi u vrenjt që figura e bashkëpatriotit po përlyhej keq. Edhe pse sjellja binte ndesh me normat e moralit komunist, s’kishte lezet të përgojohej asisoj. Shahini nuk e preu vrullin e rrëfimit.

- Dy tre herë në javë i vinte në shtëpi, për ta pompuar. E këshilluam disa herë. Kot fryma, s’donte të dëgjonte. I thamë se e përflasin. “Nuk merakosem hiç. Do lodhen e do të pushojnë,” mbrohej Serveti.

- Po e shoqja si e duronte? – pyeti Mentari.

- As i bëhej vonë për Nerimanin. Ai shihte qejfin e tij. Ama Sanoja – perri, vejushë e bukur për ta pirë në kupë. Një rramaduce e kolme që tërhiqte vështrimet e meshkujve si me magnet. E dini këngën popullore beratase “edhe gurët e soka-sokakut të kanë zili” - filloi të këndonte Shahini, me zë të ulët. Ktheu kokën menjëherë mos e dëgjonte kush, por në atë orë lokali ishte bosh. - Kishte shijë Serveti, - shfaqi admirim Shahini.

- More! More! – e qortoi Mirushi. – Më vjen çudi që flet me simpati për të.

- Këtë e kishte zyrtare, - vazhdoi serinë skandaloze Shahini.

- Si zyrtare? – protestoi Mirush Kajtazi. – Ligji nuk e lejon poligaminë.

- Dua të them se marrëdhëniet e tyre amoroze i dinin të gjithë. Dhe ajo kuçka, Sanoja,  krenohej me shoqërinë e Servetit. Sa herë blinte mish, a verë, thoshte se priste Servetin. Atje te krevati i saj e dha frymën e fundit shoku ynë. – Në fjalët e Shahinit nuk mungonte as ironia, as admirimi. - Sanoja lajmëroi urgjencën. Mjeku që vajti, s’pati ç’ndihmë t’i jepte, veç konstatoi vdekjen “e të shoqit.” Sanoja i tha se nuk ishte burri i saj, por mik i familjes. Mirëpo duhej mbuluar skandali. Si ta hiqnim prej andej pa e parë njeri? Pastaj duhej lajmëruar Nerimani, familja e tij. Hall t’u thoshim të vërtetën, hall t’i gënjenim.

- U fute edhe ti në atë mes? – e pyeti Mentari.

- Doemos, vetëm autoriteti im mund ta kallaiste zgjyrën… - tha sekretari.

- Bjeri shkurt! – e urdhëroi Mirushi.

- Mora në telefon mjekun e urgjencës, i thashë të shkonte sërish te Sanoja, ta ngrinin me barelë Servetin, ta shpinin në spital dhe të deklaronte se vdiq atje. “Kjo s’bëhet, kundërshtoi mjeku, se urgjenca nuk pranon të vdekur.” “Bëj ç’të duash, daç fute në morg, daç në autopsi, po prej andej duhet ta hiqni.” Dërgova Aliun, sekretarin e dytë  t’i jepte mandatën së shoqes. Nerimani jo që nuk lëshoi një pikë lot, por deklaroi se pushtin nuk e pranonte në shtëpi. “Le ta lajë e ta shpëlajë ajo tjetra,” thoshte duke bërtitur sa i mbante fyti. U detyrova të vija vetë. E hoqa mënjanë, u mundova ta bindja, duke theksuar se turpi do të binte mbi të. Nuk më dëgjoi. Dhashë e mora e së fundi për ta trembur i thashë se do t’ia linim kufomën te dera,  pa lejën e saj. “Po e sollët këtu, unë do të dal prej shtëpisë dhe nuk kthehem më pa e hequr xhenazen. Ju pëlqen kështu?”  më pyeti. Ia ktheva me të mirë. “Të lutem Neriman, i thashë, ne të gjithë e çmojmë durimin dhe vetëpërmbajtjen tënde …” “E durova sa ishte gjallë për hatër të fëmijëve. Tani nuk mundem më. Pse po kërkoni t’ia mbuloj turpet e tij të pasosura? Ai gjeti atë që kërkoi… dhe turpin që i la familjes unë nuk ia fal,” më tha. S’kam parë grua më të indinjuar. Duhej gjetur zgjidhje e pranueshme. E patë si i priste ata që vinin për kryeshëndoshë?

- Unë pandeha se qe ngurosur nga dhimbja, - tha Mentari.

- E di si më tha mua? “Ai të vdesë në krahët e Sanos dhe unë t’i heq shpenzimet e varrimit… atij që nuk sillte as çerekun e rrogës në shtëpi.” I kujtova botën. “Le ta marrin vesh dhe ata që s’e dinë, aq më bën, tha.” I thashë se komiteti ka fonde për veteranët dhe shpenzimet e varrimit do t’i mbulonin ata. Tragjedi dhe komedi bashkë, - komentoi ai.

Mirush Kajtazi i vinte ta merrte veten me shpulla nga lavdërimet që kishte lëshuar në adresë të Servetit. Sikur udhëheqja të mësonte si e ku e kishte dhënë frymën e fundit Serveti, do ta qortonte si liberal, si njeri të pamoralshëm. E pa me inat ministrin e shëndetësisë. Ç’iu desh ta lajmëronte për vdekjen e një horri? A kishte ndonjë personalitet  të rangut të tij aty? Të paktën të mos qe vetëm, të mos linte përshtypjen se nuk u kushtonte rëndësi anëve morale. 

- E mësoi incidentin shoku Arsen? Desha të them vendin e ngjarjes, - pyeti Mirushi.

- Sigurisht. Ndodhesha te shtëpia e Servetit  duke biseduar me Nerimanin, kur shoku Arsen u fut në dhomë i shprishur në fytyrë, me sy të rrëmbushur. Krahëhapur rendi drejt kunatës duke folur me ngashërim: “Neriman, motër, na iku Serveti! Si nuk e mbajtët? Ku je o vëlla të të shoh edhe njëherë...” U drejtua nga dhoma e gjumit duke pandehur se meitin e kishin atje. Ajo e mbajti për krahu dhe ia priti: “Tani që vdiq e gjete shtëpinë e tët vëllai? Ku ishe më parë? As kur martove vajzën nuk e ftove.” Ajo sikur fliste me ndonjë rrapaçok, jo me një anëtar të Byrosë Politike. “T’i harrojmë ato, lermë tani të shoh tim vëlla,” iu lut ai. “Ulu, ulu këtu, se do ta shohësh edhe tët vëlla.” Toni i saj ironik e piku  shokun Arsen. Hidhërimi i avulloi dhe u stumos në kolltuk, u rrëgjua dhe po priste të dëgjonte ç’hata kishte ngjarë.

- E shpumë në spital për autopsi, sipas rregullave, - ndërhyra unë.

Ai ma nguli vështrimin dhe më pyeti:

- Bjeri shkurt! E kanë vrarë, vrau veten, apo si?

Shkaku ishte për të më i rëndësishëm se vdekja.

- Nga vdekje natyrale, - e qetësova. - Pësoi krizë zemre gjatë natës dhe kur po e çonin në spital, mbaroi rrugës…

- Natyrale, fare natyrale, - më pasoi Nerimani me ironi.

U ngrit rrëmbimthi, e mori për krahu të kunatin dhe të dy u futën në dhomën tjetër. Kur doli s’andejmi shoku Arsen s’kishte pikë gjak në fytyrë.

- Të vjen keq të përfundojë kësisoj një njeri me merita si Servet Gjoni, - tha Mentari. – Shoku Mirush tha se ishte trim i çartur, luftonte në këmbë... –

Ministri i Bujqësisë e mbërtheu me vështrim inatçor.

- Trim?! Trim m’i thua ti atij që fut kokën prapa shkëmbit dhe bamp e bump shkreh pushkën në erë duke i dërguar plumbat në qiell? Lëre pash zotin, se e njohim... Pordhac ka qenë, qyfyrexhi. Në vjeshtën e dyzekatrës për pak sa nuk e pushkatuam se provokoi një shoqe. Të mos na ishte lutur ajo ta falnim, do ta kishim pushkatuar dhe sot nuk do të kishim hequr këto që hoqëm. Nga Bashkimi Sovjetik e kthyen pa u prishur marrëdhëniet, për palaçollëqe, kumar e kurvëri... pa le si e mbuloi ai, gjasme për shkaqe politike, – shpërtheu Mirushi.

- Po e di si thoshte? “Unë rroj me krahët e mi, s’mbështetem në shpatullat e askujt!” Sikur nuk e dinin bota sa herë ia kemi falur shpërdorimet  për hir të vëllait, - u tha Shahini.

- S’më vihet në varrim, - deklaroi Mirushi.

- Do shkojmë për hatër të shokut Arsen, - sugjeroi Shahini. 

*          *          *

U futën në vargun e gjatë të veturave që përcillnin Servetin në banesën e fundit.  Njerëzit u grumbulluan rreth varrit të porsa hapur. Mbi belluzin e kuq të jastekëve urdhërat, dekoratat dhe medaljet lëshonin reflekse vezulluese në diell. Ndërkohë një veteran nisi të lexonte eulogjinë e jetës shembullore dhe trimëritë e Servet Gjonit.  Shahin Ruci iu afrua Mirushit dhe i pëshpëriti:

- Këtë heroizmin e fundit nuk ia përmendi...   

Mirushi mezi e përmbajti të qeshurën, pastaj serioz sugjeroi që nekrologjitë të kontrolloheshin më parë që të mos mbusheshin  me lavdërime të kota, e merita të pamerituara. 

- E drejtë, më të përmbajtur duhet të tregohemi... – u komportua Shahini.

Pas vendosjes së kurorave mbi dheun e freskët, familjarët u rreshtuan të prisnin varganin e ngushëllimtarëve. Në krye Arsen Gjoni, pastaj të tjerët me radhë. Mirushi, Mentari dhe Shahini u futën në varganin e gjatë. “Na urdhëroni për drekën e të ndjerit,” dëgjoi Mirushi një zë nga vargu i familjarëve.   

Hipën sërish në makinën e sekretarit.

- Mbuloi balta baltën. - shfryri Mirushi, pa e fshehur  përçmimin për të ndjerin.

- E dini se edhe në varrim ka qyfyre? – ndërhyri Shahini. – Kur po vinim këtej dëgjova një plak t’i thoshte shokut të vet pensionist: “Si Servetit na daltë shpirti edhe ne! Vdekje e ëmbël, mjaltë.”

-Që vdiq top nga zemra? – pyeti Mentari.

-Jo, jo! Që vdiq atje ku vdiq, në krahët e Sanos. 

Mirushi u vrenjt nga shakaja e veteranit të panjohur.

- Restoranti ndodhet këtu afër. Zakoni e do të hamë dy kafshata bukë, të pimë

kafen e vakijetit dhe t’u lemë shëndetin familjarëve, - u tha Shahini.

- Ua dhamë dorën te varrezat, dy herë nuk e shoh të nevojshme, - protestoi Mirushi. - Në ora shtatë kam konsultim. Më duhet patjetër të kthehem në Tiranë.

Ministri i Shëndetësisë e ndoqi pas. Bashkë erdhën, bashkë duhet të ktheheshin.

Pranë shtëpisë së të ndjerit vezullonte Benz-i i shokut Mirush. Ndërkohë Shahini i futi krahun Mentarit dhe i pëshpëriti:

- E patë sa u zemërua shoku Mirush? Kjo nuk i falet Servetit.  

Vetura u nis me zhurmërimë të këndshme duke lënë prapa një tym të hollë bojë qielli që davaritej në qiellin e kaltërt të asaj dite shtatori.

 Tiranë 1987 – New York 2004

Faruk Myrtaj

Dritare-vetëm

Tregim

Shtëpia tashmë kishte një dritare të vetme.

Drita, për të tërë katet dhe bodrumin, vinte nga sipër. Nga dritarja e vetme. Që ishte diku atje lart, në katin e epërm. Këtë e dinin të gjithë banorët, por nuk ishte e këshillueshme të mendohej më tej. Ishin mësuar ta bënin jetën kështu. Si njerëzit e planetit me një diell. Aq më shumë kur s’kishin rast të shihnin hapësirën e qielltë netëve, për të menduar pastaj që mund të ishte edhe ndryshe.

Dikur shtëpia kishte qenë si gjithë të tjerat, me ballkone, shkallare të hapura në pjesën ballore, me dyer e dritare. Njerëzit hynin e dilnin. Por dikush e mori me qira dhe ndryshoi gjithçka. Dritaret u mbyllën njera pas tjetrës. Vetëm ajo e katit të sipërm mbeti. Si sy idioti, e pafajshme në vetvete.

Kjo kishte ndodhur kohë më parë. Tashmë s’kishte njerëz të lindur në kohën e shtëpisë me shumë dritare. Gjithë banorët e vjetër kishin vdekur. Për shkak të moshës, ishin çmendur, qenë hedhur prej dritareve në mbyllje e sipër, ose prej ballkoneve, që edhe këto ishin mbyllur s’dihej pse, për tu strehuar tjetërkund. Kështu thuhej.

Të lindurit në kohën me dritare të vetme, do t’i merrnin vesh më vonë këto gjëra. Por atëherë nuk e ndjenin mungesën. As të dritës dhe as të shkallëve, shndërruar këto në ca koridore ngjitës-zbritës, pamje-mbyllur nga jashtë. Mjaftoheshin me dritaren sipër, me dritën që sidosi pikonte tëposhtë shkallëve duke u zbehur, gjersa shuhej fare në bodrum.

Ishin bërë kohë me portë kryesore mbyllur. Përfytyroni mbylljen e portës së një dige, grumbullimin e ujrave në të. Si lëvizje e vetme e njerëzve mbetej të përpiqeshin të ngjiteshin për ku ishte dritarja e vetme. Ishte shndërruar në nevojë instiktive, njëlloj si ajo për të dalë në sipërfaqen e një ene të mbyllur, zhytyr në ujë. Është veti e qenieve të gjalla kjo. Drurët, pemët, shkurret dhe bari, këtë bëjnë, edhe pse, ndryshe nga banorët e kësaj shtëpie, ndodheshin në  sipërfaqe të hapur. Fryjnë erërat në pyll, dielli ngrohë kurorën e luleve dhe gjetheve, bën dritë për to, më shumë se për njerëzit. Duket se drurët në marrëdhënien me diellin janë më të afërt, përderisa nuk ndodh kështu mes njerëzve dhe diellit, pa ndërmjetësinë e drurëve. Drurët sigurisht s’e kanë idenë e fotosintezës, as për nevojën jetike të njerëzve për të, por s’pushojnë së zhvilluari këtë reaksion. Gjethet ndjehen etur për dritë dhe gjallojnë degët, që nga ana e tyre ushqejnë trungun, dhe zgjasin tentakulat e rrënjëve për ujin dhe kripërat e tokës. Zgjatuni, u thonë degëve, ngjitu i thonë trungut, pa pushim, bëj lart. Sa më shumë diell, sa më shumë rreze. Garë naive, paqëllimshëm njerëzore, e drurëve me njeri tjetrin.

Banorët e kësaj shtëpie e dinin fotosintezën, por kishin mësuar që s’ishte e këshillueshme të kërkonin më shumë dritë se ç’kishin. S’dinin për dritaret dikur, por s’ishte mirë të shkonin ndërmend hapjen e të rejave. Së paku silleshin si drurë: provonin të ngjiteshin. Për të ekzistuar. Pashmangshëm, mendonim për më lart. Për te drita. Për tek dritarja shtyheshin. Ishte e vetme, ta marrë e mira ta marrë...Si të bënin tjetër...

Ndokush kujtohej për veten ku banonte, diku poshtë, diku në mes, jo në katet e sipërm, por as në bodrum, bënte kujdes të mos e kthente të zëshëm monologun. Nuk kishte ngut për tua kujtuar me të keq atyre që jetonin më sipër, dhe as si një lloj ndjese atyre që gjallonin më poshtë. Dritën e dëshironin të gjithë. Ishte tjetër gjë që drita kushtëzohej me ngjitjen, dhe katet kishin lidhje me aftësinë përshtatëse. Banorët përpiqen të mos e vënë ëre, madje ta harrojnë vendosjen në kate, dhe s’ndjehen në faj, as kur joshen prej dritës...

Gjërat bëheshin më të thjeshta për njerëzit e bodrumeve. Ata e dinë që dritarja ndodhej aq larg sa pothuaj s’ishte fare. Për ta ishin mjaft ato rrezellima drite që depërtonin prej shkallëve. S’e shkonin ndërmend afrimin për te dritarja. U ishte bërë kohë e gjatë atje poshtë, qenë mësuar të gjallonin, madje arrinin të vështronin në të verbër. Më vonë akoma, duke ndjerë dëshirat e atyre sipër, zunë të hiqeshin si të verbër të vërtetë. Dhe sikur, sinqerisht, as që dinin se kishte një dritare. Atje lart. Sikur qenia njerëzore në ta s’e kishte nevojë fare dritaren. Madje as për dritën. Erdhi për më tepër një kohë që të mos kishin të nevojshëm edhe sytë. Ishte e vështirë të besoje se këtë e bënin që ata sipër të ndjeheshin qetë. Më vonë u muar vesh se nuk ishte shtirje. Ishte mënyrë jetese. Dihej që ekzistonin qenie që funksionin mrekullisht, tërë jetën, në errësirë. Natyra është modeli i gjithçkaje.

Pylli atje më tej, kishte katet e tij edhe ai. Disa drurë ngjiteshin, i gëzoheshin dritës së diellit në lindje, orëve të ngrohta të mesditës, gjer edhe prushërimeve në perëndim. Kishte drurë që lodheshin në garën për tu ngjitur, mbeteshin diku më poshtë lajkatarëve të dritës, ngadhënjimtarëve të shkathët, të tjerë më poshtë akoma mjaftoheshin me ato pak gulçe drite që depërtonin gjer tek ta, mbeten shkurre, barëra të tokës. Ca lloje bimësh as që dinin fare për diellin. Lulëzoheshin dhe thaheshin atje poshtë, nën dhè. Pylli ndjehet i pafaj në përshkallëzimin e tij: respektohet natyra atje.

Në shtëpinë me një dritare diçka thuhej për dritaren dhe dritën që hynte prej saj. Rrallë, shtohej edhe ndonjë fjalë për pamjen që shfaqej prej atje lart. Ndonjë lajm me dritare zbriste edhe në katet më poshtë, gjer në bodrum zbriste, edhe pse banorët aty s’jepnin shenjë se dëgjonin apo që bëheshin kureshtarë për lajmet me dritë e me dritare. Sa më poshtë, më errët, por askush nuk e zinte në gojë dallimin. Bje fjala, nëse dikujt i ndodhte të ngjitej një kat më sipër, dëgjonte veten të thoshte “paska dritë më shumë këtu, gëzon syri një çikë më tepër...se atje...”

Hera herës, dikush ftohej të ngjitej për lart. Lajmi vinte prej sipër, lajmëtari ishte ai që zbriste diku në katet më poshtë. Në katin e atij ftesën e të cilit sillnin. Marrësi i ftesës do zinte pikërisht vendin e tyre!

“Kaq e pati edhe ky mavria...”, thoshin të tjerët për zbritësin.

“Bën përpjetë tjetri...”, thoshin për ngjitësin.

“Te kati ynë qëndroi vetëm për pak. U grindë me dikë dhe e thirrën sipër. Kështu është në shtëpinë tonë. Të mirën dhe të keqen, bashkë!”

Kjo dihej, por s’kishte pse thuhej në ndonjë trajtë tjetër, përshembull “duhej zbritur njeri, të hapej vend për tjetrin.” Edhe pse këtë e dinin të gjithë. Edhe ai që ngjitej e dinte. Duheshin ditur rregullat e lojës. Ose duheshin marrë me mend. Madje, edhe më mirë do ishte ta ndihje këtë zhvendosjeje. Duke vënë njerën këmbë mbi supin e tjetrit, shkurtohej koha e ngjitjes nëpërmjet shkallëve. Rrethanat e favorizonin: s’kishte aq dritë sa të bije në sy për këto veprime. Për më shumë, këto lloj punësh s’i zinte njeri n’goje. I ndodh njeriut t’i lutet Zotit t’ia marrë aftësinë e të folurit. Ose t’ja ofrojë të komanduar të menduarin. Pëlqehet shumë edhe atje sipër: kaq once dritë për të ty, këmbehen në bursën e ditës me kaq kg errësirë prej atje poshtë; ose: ngjitesh direkt në katin sipër, nëse nuk sheh terrin atje poshtë. Ndokush, mbetej atje lart sepse e përshkruante shtëpinë, edhe bodrumin e saj, me dritat e ylberit që fekste pas shirave përtej dritares...

Dhomat në katet lartë madhoheshin, edhe pse më pak njerëz rronin në to. Në katet më poshtë dhomat vogëloheshin, teksa frymët shtoheshin. Në bodrum, bje fjala, ishte i paktë edhe ajri. Kjo dihej dhe ndjehej, por s’kishe pse n’gojoje rrezik shembje, apo mungesë oksigjeni. S’ishte e nevojshme të përdorje në ligjëratë të drejtë shprehjen “dritare e vetme”. Krejt rastësisht, a keqkuptuar, mund të merrej si ankesë pyetëse: “pse vetëm një dritare?” Pa dashur, aludoje keq, sikur ata lart ishin “dritarevetëm”, kur në të vërtetë të gjithë dritare-vetëm ishin në shtëpi...Ishte e leverdisëshme të të dëgjonin duke thënë se pikërisht drita e asaj dritareje ishte jetike, dhe se të gjithë duhet të bënin gjithçka të ngjiteshin lart. Për te drita, me hip-hip-urra!

Njoftohej për ngjitje edhe të ndokujt prej kateve të mesit e diçka më poshtë. Madje edhe prej kateve të ulët, ndokush ishte nisur për lart. E po mirë, mbarë t’i shkojë, thoshin njerëzit, me zë. Duke u dukur sa më të gëzuar. Jo thjesht se ashtu ishin porositur. Ajo dritare ishte zyrtarisht dritarja e tyre, e të gjithëve, secili kishte të drejtë të ngjitet për atje, secili bënte diçka të arrinte. Po të punonin, po ta meritonin, lart do bënin. Këto fjali entuziaste ishte mirë t’i përsëritnin sa herë të ishte rasti, edhe pse në vetvete i përshkonte një si erë e ftohtë, si frikë e fshehtë, misterioze, e brendshme, nevojshmërisht e pashpjegueshme, një parandjenjë që e vuanin dhe e gëzonin, njëherësh, për njeriun si ata ose pothuajse si ata, që ngjitej. Niste tu dukej tjetër, ai dhe vetja e tyre, s’kishte shumë dritë atyqark por sythe drojtjeje çeleshin sysh dhe veshësh në çdo lëvizje të re. Ndjenin frikë edhe prej vetes, kur e kishin njohur të përmendurin në ngjitje. S’e shpjegonin dot pse, nuk trembeshin prej ndonjë intimiteti të këmbyer apo të nënkuptuar me të, por as guxonin të shpresonin për ndonjë përfitim prej po këtij intimiteti. Kalonte pak kohë dhe fillonin ta humbnin çikë e nga një çikë, pjesë pjesë, si të nisurit në mërgim dikur, përpara se të mbyllej porta e madhe. S’dinin ç’ishin shkallët që ngjitnin për lart, katet më sipër s’i dinin, por nga të sapozbriturit pëshpëriteshin gjëra që mund tu ndodhnin edhe të njohurve të hershëm që tashmë i lumturoheshin ngjitjes. Por s’kishte rrugë tjetër për te drita, veç duke rrëzëllyer.

Se edhe drurët që dru ishin, në fund të fundit, kështu bënin.

Ndokush prej atyre që nxitonin për lart, bëhej tjetër me njerëzit e  shtëpisë. Për dikë ishte thënë se qè verbuar në çastin e arritjes te dritarja. Një tjetër ishte turbulluar prej pamjes prej atje lart. Kështu flitej. Prej dritës me të tepër, ishte e kuptueshme, por ata poshtë s’arrinin të merrnin me mend përse dikush tjetër ishte marrë mendsh e rrëzuar prej dritares. Gjer atje poshtë arriti veç jehona e rënies së lirë të tij. Natyrisht, s’ishte mirë të thoshin ç’morën me mend apo ç’dëgjuan. Harrimi menjëherë, ia vlente. Zhurmë, si tërë të tjerat e përjashtë-shtëpisë, që s’kishin të bënin me banorët brenda saj.

Për ata që zbrisnin përtëposhtë shkallëve ishte ca më ndryshe. Ngaqë kjo ndodhte në sytë e banorëve. Tek zbrisnin, dukeshin ndryshe nga ç’ishte dëgjuar për ta, apo si i kishin njohur dikur. Njerëz janë njerëz. Të liq dhe të mirë, si gjithë të tjerët. Besojnë tek e mira, edhe kur pa e kuptuar bëjnë të keqen. Ose shihen si të liq, edhe kur predikojnë atë që e mendojnë të mirë. Por, nuk merrej vesh, përse e shihnin zbritjen e tyre si ndëshkim, teksa qenia e të tjerëve tërë jetën aty poshtë nuk u bje në sy si e tillë. Pakënaqësia e tyre mërmëritëse i ngjan trishtimit të gjetheve që rrëzohen në vjeshtë. Vjeshta u ndodhë atje lart, në dritë të mjaftueshme, jo në mugëtirën ku gjenden më pas. Duket sikur lundrojnë në mëdyshje tëposhtë shkallëve, pa zhurmë, si gjethe të thara, a thua japin shpirt aty në ajrin e rënduar të shkallëve.  Përmenden vetëm kur sedimentojnë, thuajse kofoma, në fund të shtëpisë. Njerëzit e bodrumeve, prej fillimit të jetës në terr, bëjnë t’i ngushëllojnë, pa fjalë, por s’kanë asnjë shkak t’ua mbajnë gjallë fijen e  shpresës për ndonjë ngjitje tjetër. Përmes gëzimit si dhimbje e padiagnozuar, ndjejnë afërsi për bodrumasit e rinj. Janë të një shtëpie, më së fundi.

Vetëm pasi kalonin ca kohë dhe kujtoheshin se gjethet nuk ngjiteshin më në pemë, të rënët e vjeshtës së fundit rregullonin frymëmarrjen, harmonizonin vështrimin me ndjesitë e tjera aty përqark, dhe vinin re se ndodheshin midis njerëzve. Si njerëz që kishin qenë diku, nuk e shpëtonin dot veten nga shtysa për të rrëfyer diçka prej atje sipër...

Merrej vesh që shtëpia gëlonte prej diferencave midis kateve, por askush s’e shprehte. Dallimet duket se vinin thjesht prej dendësisë së dritës kur ajo zbriste tëposhtë. Dikë prej kateve lart, kohë më vonë mund ta dëgjoje të thoshte për njerin nga ata pranë dritares. “Ai merrte aq shumë dritë, sa kishte rrezik të verbohej. E kishte dritaren të tijën ai...”

Ta themi midis nesh, (dhe ai vinte të dy shuplakat e hapura përanash gojës, si për të evituar dëgjimin prej të tjerëve), nuk ishim njësoj, jo! Kush na linte ne të tjerëve të ngjiteshim deri atje. Asnjë shkallare më sipër s’bëhej pa leje, por i dëgjonim zërat e tyre. Flisnin me njeritjetrin, qeshnin me ne...Kujt kërkon t’ia hedh ai? Kë bën qorr ai? Atje ka qenë, gjithë kohën. Bën mirë të mos na ngacmojë, se po filluam të flasim ne...

Po, edhe ti, atje lart ke qenë, e ndërpreu një tjetër.

Lart, por kurrë s’u ngjita te dritarja, as katin e dritares s’e pash...

Por as nuk zbrite poshtë, apo jo?!

Pse, kush isha unë, të zbrisja poshtë? Për të mbetur poshtë jam unë?!

Shumëkujt i është dashur të mbetet atje poshtë tërë jetën, këtë po them...

Po, por kush e dinte që ishte një bodrum atje poshtë...Kush të na thoshte?! Veç merrnim me mend se të verbër dhe të marrë mund të kishte atje poshtë...

Edhe atje sipër të verbër paskeni qenë!

Aq dritë sa kishte, aq shikonim...

Prandaj kërkoni të besojmë se edhe Homeri ishte i verbër?!

Homer e mban veten ai që tërë jetën ka qenë te dritarja! Ne ishim poshtë.

Një kat më poshtë keni qenë...Homer minus një kat, Homer minus një sy!

Më vonë doli e vërtetë se disa alla-Homerë preheshin prej vitesh në katet e poshtëm. Kishin lulëzuar dikur jashtë ndërtesës, në vitet kur shtëpia kishte pasur dyer e dritare. Më vonë, kur mbeti me një dritare, dhe porta e madhe u kyç me shule të rëndë nga brenda, ata prenë gojën, u mbyllën diku në ndonjë karakatinë të stilit të vjetër dhe s’dihej më në ishin gjallë. Kaluan vite dhe askush s’e dinte dhomën e tyre. Ngaqë askush nuk hynte në dhomën e tyre, syprina e derës u qëndisë nga merimangat. Ndonjë kureshtari pa dashje i thuhej se qè një qelë fantazmash. Një si morg-muze të gjallësh. Vonë u morën vesh këto detaje, edhe më vonë se u njoftua për vdekjen e njerit preje tyre, për të cilin thjesht merrej me mend se prej motesh qè nisur për qiell. Tashmë bëhet e ditur se tërë homerët e kësaj shtëpie me Olimp dritaren e vetme, ishin bërë bashkë në dhomën e tyre. Atje merreshin me gjëra që banorët e tjerë të shtëpisë i kishin harruar. Shkruanin lirika, flisnin për yjet dhe për virtytet e njeriut. Mbase prandaj bezdiseshin prej gjithë të gjallëve të tjerë. Duke qeshur prej atyre që i harronin pa i ditur, dhe me buzë në gas për ata që i harronin për lehtësi ngjitjeje shkallëve. 

Edhe atëherë kur pati rënie të interesit për tu ngjitur, u shfaqën ca të veçantë që kërkuan të ngjiten. Individë që s’kishin menduar kurrë për dritare. As për dritë. Kësillojesh, nxituan të bënin përpjetë në kohë të shkurtër. Shefat për kuadrin, pra për banorët e kateve sipër, i paraqisnin si njerëz të rinj, me të veçantën se vinin nga katet poshtë. Bënte sy kur thuhej se ngjitjen për ta e kishte lëvduar edhe ai që rrinte pranë dritares. Fjala e tij çmohej. Për të, si nën zë, por pa frikën e të thënave nën zë, thuhej se njihej e çmohej edhe prej botës përtej dritares. Shtohej se ai merrte e jeptë shenja me kush-e-di kë në distancë. Natyrshëm bëhej lidhja se kodet kishin të bënin me fatin e shtëpisë.

Më pas u pëshpëritë se atje lart po flitej e mendohej ca më ndryshe. Po flitej për hapjen, së paku edhe të një dritareje tjetër.

“S’do mend që do hapeshin! Jo një, do ishin hapur disa dritare, për njerën dëshmoj unë...”, thoshte më vonë Homeri Minus një Kat. Sa herë u kisha thënë atyre, hapni ore dritare ju! Por ishte Ai që pengonte, ai pengon akoma, s’do dritare për të tjerët ai, kam thënë unë. Ai e ka mbajtur këtë shtëpi në terr! Homer kërkon ta mbajmë, Homer me lexues të verbër!

Pas kësaj u tha se do hapeshin dritare edhe në katet poshtë. Tashmë s’ishte mëkat të thuhej se drita që vinte prej dritares së vetme, nuk mjaftonte. Por në këtë rast ishte mirë të shtoje se pikërisht ajo dritare kishte rritur kërkesën për dritë më shumë. Si për të qetësuar befasinë me befasi tjetër, u tha se hapjen e dritareve e kishin kërkuar në katin e sipërm. Madje përflitej se i  përhershmi pranë dritares, pikërisht ai kishte kërkuar më shumë dritë.

“Formalisht, gjithnjë kam qenë në katin e sipërm, paskesh thënë ai, por shpirtërisht jam ndjerë atje poshtë...” Por, ç’të bëja, ja që kështu ishte kjo shtëpi ku na ra fati i zi të rrojmë. Përderisa dritarja rastisi në katin ku u gjenda edhe unë, bëra gjënë më normale në këtë shtëpi anormale. Më provokonin pa pushim, gjoja më pyesnin në duheshin hapur dritare të tjera. Unë bëja naivin, të verbërin bëra, me qëllimin e vetëm të shpëtoja atë dritare të vetme që kishim. Ju nuk do ta besoni, sa verbanë kisha përrreth vetes në atë kat! Ata mezi prisnin që unë të kërkoja hapjen e dritareve të tjera, që ta mbyllnin edhe atë dritare, prej të cilës arrita të mbaja gjallë si metaforë dritën, duke komunikuar me botën përtej...E merrni me mend sa tragjike do të kishte qenë një shtëpi pa dritare?

“Një lloj bodrumi do të ishte, si këtu poshtë...”, kishte thënë dikush.

Zëri ishte ngjitur prej poshtë, nga bodrumi i shtëpisë. Në të vërtetë ishte përgjigjur pa i dëgjuar fjalët e Njeriut të Dritares së Vetme. Atje poshtë kishte kohë që nuk dëgjohej ç’thuhej sipër. Prej një kohe të largët, s’kishte gjëra të reja për ta. por edhe sepse ata poshtë prej vitesh përdornin shqisa të tjera komunikuese. Nuk vështronin më si të tjerët e shtëpisë. Sytë kishin ndryshuar funksionin e tyre, të vështruarin e realizonin gjithashtu tjetërlloji, teksa veshët ishin reduktuar me thjesht pranimin e të ndenjurit në bodrum...

“Një lloj bodrumi do të ishte, si ky që është...”.

Ato ç’u thanë, u ngjitën përgjatë shkallëve, u dëgjuan në secilin prej kateve, për të ngrirë më në fund në katin e sipërm.

“Është e vërtetë edhe kjo, por them se i bëjmë mirë shtëpisë sonë të sillemi ca më njerëzishëm,” tërhoqi vëmendjen dikush prej kateve më poshtë. Nëse ka ardhur sadopak dritë deri atje poshtë, prej asaj dritare të vetme ka ndodhur. S’ka pse ta mohojmë...Bëjmë mëkat me dritën...Dhe dihet se mirënjohja është virtyt i parë...

Një tjetër zë, prej bodrumasve, shtoi diçka më shumë për dritaret.

“Nëse duhen, hapni dritare por, ju lutemi, le të mos thuhet se bëhet për ne!”

Paskësaj, prej gjithnjë e më shumë njerëzish në katet sipër, pohoej se e çuditshme duhej të kishte qenë jeta atje poshtë. Që prej andej nisën të ngjiteshin rrëfenja e histori të mëhershme, nga ato që mendoheshin të harruara, me dritare, ballkone dhe dyer të gjera. Si mënyrën më të shpejtë të shtimit të dritës, hidhnin fjalën për hapjen e Odës së Homerëve të Shtëpisë. Atje poshtë, kishin mbetur. Filli i jetës ishte koklavitur, por s’ishte këputur. Dukej se kishin gjetur dritaret e veta, brenda syve, brenda kokës, brenda trupit të tyre, një lloj burimi drite e kishin sajuar, që prodhonte dritë prej territ ku u ndodhën për një kohë kaq të gjatë...

Tashmë po thuhej se, në kohët e para të mbylljes së dyer-dritareve, në bodrum ishin bërë përpjekje për më shumë dritë. Kishin provuar të rrëmonin, brenda trupin të natës. Me shpresën për të dalë diku. Koka e tuneleve kishte mbetur sërish në terr, hapsirat e rrëmuara nuk kishin nxjerrë kurrkund. Nevoja për dritën kishte bërë të lindnin tek ta shqisa të tjera nga ato që i ishin dhuruar njeriut prej natyrës. Thuajse tërë ç’vinte nga sipër deri tek njerëzit e bodrumeve, u dukej sikur s’kishin të bënin me jetët aty.

Edhe në katet që përdorën tavanin e bodrumit si dysheme të tyre, a diçka më sipër, qenkeshin bërë prova të tilla, por muret paskeshin qenë pafund të gjerë, si në themelet. Dikur duket u bindën se ishte shpresë e kotë. Prej ditëve që dështuan për dritëdalje, banorët e shtëpisë iu dorëzuan në masë këshillës së përdorjes së syzave që luminoheshin prej mugëtirës dhe territ.

“Ajo dritare na u bë si Dielli...”, tha dikush në një bisedë televizive. Sytë i mbushi me lotë, bënte veten me faj që kishte humbur aftësinë e të ëndërruarit. “A shkohej ndërmend diell tjetër?!”

Kujtesa sillte ndërmend një varg historish me të verbuar dhe të çmendur, diagnoza zyrtare për të cilët asnjëherë nuk ishte lidhur me mungesën e dritës. Me shtimin pak e nga pak të dritës, rrëfeheshin gjëra që kishin ndodhur përgjatë kohës pa dyer-dritare, të cilat nuk kuptohej pse, u kishin kaluar rrëshqitazi prej vëmendjes. Riktheheshin ndodhive të mëhershme, si një jete pas mrekullisë ardhur së jashtmi. Sollën ndërmend të lindur me katër apo gjashtë sy, të cilët i kishin neglizhuar, më vonë i kishin harruar fare. Deri edhe atë foshnjën-monstër, që u varros me urgjencë, pa njoftim lindjeje dhe as vdekjeje, po atë ditë që guxoi të vinte në jetën e kësaj shtëpi. Në vend të syve, kishte dy dritare me grila të mbyllura, të padepërtueshme. Përgjatë trupit, aty ku normalisht do të gjendeshin poret e lëkurës, u shfaqën ca si pulla të bimëve të akuariumeve, ku peshq të shkathët përdorin oksigjenin e krijuar prej tyre.

“Gjoja kemi qenë në shtëpinë tonë...”, kishte shtuar së fundi dritarevetmi. Në të vërtetë kemi qenë të huaj. Vetëm tani marrim vesh se në bodrum, paskemi pasur burgun e shtëpisë. Aty qenkan dërguar për ndëshkim njerëzit e shtëpisë...Tingëllon e pabesueshme, por s’paskemi ditur gjë prej gjëje...Sikur s’kemi qenë fare...